دوره 1391، شماره 93 - ( 8-1391 )                   جلد 1391 شماره 93 صفحات 6-9 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

معتمدی حسین. مروری بر تاریخچۀ اکتشافات هیدروکربوری در ایران. ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز. 1391; 1391 (93) :6-9

URL: http://ekteshaf.nioc.ir:80/article-1-202-fa.html


مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران
چکیده:   (4866 مشاهده)
بیش از 100سال است که از اکتشاف نفت در ایران می گذرد. اکنون ایران بزرگ ترین دارندۀ ذخایر نفت و گاز جهان و یکی از بازیگران عمدۀ عرصه انرژی به شمار می رود. ذخایر قابل برداشت نفت خام ایران حدود 155میلیارد بشکه برآورد شده است که نزدیک به ده درصد از ذخایر کل جهان را دربرمی گیرد. همچنین ایران با دراختیار داشتن 33تریلیون مترمکعب گاز طبیعی حدود 16درصد از ذخایر گاز جهان را دراختیار دارد. در این نوشتار بر تاریخچۀ اکتشاف نفت در ایران از ابتدا تاکنون و چشم انداز و چالش های آیندۀ این بخش مرور می شود. دورۀ پیش از ملی شدن صنعت نفت تا امتیازنامۀ دارسی از زمان حفر نخستین چاه نفت در ایالت پنسیلوانیای ایالات متحده، روزبه روز بر اهمیت این مادۀ طبیعی، به منزلۀ منبع جدید انرژی افزوده شد. شتاب گرفتن انقلاب صنعتی در غرب، کشورهای اروپایی را بر آن داشت که به دنبال جانشینی برای زغال سنگ، سایر مناطق جهان را از نظر ذخایر نفتی کاوش کنند. درسال 1855 برای نخستین بار، زمین شناسی به نام لوفتوس (Loftus) در مقاله ای به نام «زمین شناسی نواحی مرزی ترکیه- ایران» به چشمه های نفت و قیر در مناطقی از جنوب غربی ایران اشاره کرد. اروپائیان به این مقاله توجه کردند و بر آن شدند، امکان وجود منابع نفتی در ایران را به طورعملی بررسی کنند. عصر واگذاری امتیازات در دورۀ قاجار این فرصت را دراختیار آنها قرار داد و بدین ترتیب در سال 1872 برای اولین بار امتیاز کشف و استخراج همۀ معادن ایران، ازجمله نفت از طرف دولت ایران به یک انگلیسی، به نام بارون جولیوس دورویتر واگذار شد. این قرارداد خیلی زود و پیش از هرگونه اقدام عملی در این زمینه تحت فشارهای داخلی و خارجی، لغو و طرف ایرانی به پرداخت غرامت مجبور شد[1]. در سال 1884 دومین امتیاز رسمی از طرف ناصرالدین شاه به شرکت هلندی هاتس(Hots) داده شد. امتیاز واگذارشده به این شرکت به کشف نفت در ناحیۀ دالکی در حوالی بوشهر اختصاص داشت. این شرکت پس از بررسی های مقدماتی به حفر یک چاه کم عمق در منطقۀ دالکی اقدام کرد. به دلیل دست نیافتن به نتیجه، شرکت هاتس عملاً ورشکسته و امتیازش نیز معلق شد. پس از این ناکامی و درسال 1889، بار دیگر بارون دورویتر با تشکیل بانک شاهی و سرمایه گذاری در زمینۀ خرید سهام شرکت هاتس، به عرصۀ اکتشاف نفت در ایران پای گذاشت. بانک شاهی به موجب امتیازنامه ای حقوق خود را در زمینۀ اکتشاف و استخراج نفت به شرکت انگلیسی معادن ایران واگذار کرد. زمین شناسان این شرکت پس از بررسی و مطالعه در نواحی دالکی و جزیرۀ قشم به حفر دو حلقه چاه اکتشافی در منطقۀ دالکی به عمق 270متر و دیگری در جزیرۀ قشم به عمق 250متر اقدام کردند که هیچ کدام با موفقیت قرین نبود. سرانجام شرکت معادن ایران درسال 1901، یعنی تاریخ واگذاری امتیاز دارسی منحل شد[1]. امتیاز دارسی درسال 1851 هیاتی به سرپرستی یک باستان شناس و زمین شناس فرانسوی به نام دمورگان به درخواست والی کرمانشاه، وجود منابع نفتی در این ناحیه را بررسی و مطالعه کردند. دمورگان نتایج مطالعات را که حاکی از احتمال وجود نفت در منطقۀ قصرشیرین بود، در مقاله ای درسال 1892 منتشر کرد. در سال1900 نتایج مطالعات هیئت دمورگان، در هشتمین کنفرانس زمین شناسی در پاریس، توجه آنتونی کتابچی، مدیر گمرکات ایران که اصلیتی گرجی یا ارمنی داشت را به خود جلب کرد. او که در همان زمان به همراه هیئتی ایرانی در پاریس به سر می برد، درصدد جلب نظر    شرکت های اروپایی برای سرمایه گذاری در امر اکتشاف و استخراج نفت در ایران برآمد. پس از ناموفق بودن کتابچی در جلب توجه سرمایه داران فرانسوی، او توانست با کمک سفیر مختار اسبق انگلیس با ویلیام ناکس دارسی، سرمایه دار معروف، ملاقات و موافقت اولیۀ او را در این زمینه جلب کند[1]. دارسی دو زمین شناس به نام های بورلز (Burls) و دالتون (Dalton) را برای تحقیق دقیق دربارۀ این امر به ایران گسیل داشت. انتشار نتایج امیدبخش این بررسی ها در گزارشی به نام «پیرامون میدان نفتی ذهاب چیاسرخ» موجب شد، دارسی با وساطت وزیر مختار وقت انگلیس و به موجب انعقاد قراردادی امتیاز کشف، استخراج و فروش نفت و گاز در همۀ ایران به استثتای ولایات آذربایجان، گیلان، مازندران، گرگان و خراسان را به مدت 60سال در برابر 20000پوند و پرداخت 16درصد سود حاصل از فروش نفت از دولت ایران بگیرد[1]. چند ماه پس از امضا این توافقنامه، دارسی حفاری اولین چاه را در ناحیه چیاسرخ در شمال شهر قصرشیرین به سرپرستی جرج رینولدز، فارغ التحصیل کالج سلطنتی هند که پیش تر سوابقی در زمینۀ حفاری در سوماترا داشت، آغاز کرد. به رغم مشکلات پیش رو چون ناامنی و صعب العبوربودن راه ها، اولین چاه در تابستان سال 1903 در عمق 507متری به گاز و اندکی نفت و چاه دوم نیز چندی بعدتر در عمق مشابهی به نفت رسید. بهره دهی این چاه ها که حدود 175بشکه در روز بودند، به دلیل بازده کم و هزینه های حمل ونقل، مقرون به صرفه شناخته نشد و درنهایت این چاه ها متروکه شدند. منطقۀ چیاسرخ در مرزبندی های بعدی به دولت عثمانی واگذار شد و اکنون میدان نفتی کوچکی در عراق است. در سال 1903، دالتون در گزارشی به نام «میادین نفتی در جنوب غربی ایران» ناحیۀ ماماتین و شاردین در حوالی رامهرمز و ناحیۀ نفتون در مسجدسلیمان را از نظر داشتن منابع نفتی مستعد شناسایی کرد. انتشار این گزارش و نتایج ناموفق در چیاسرخ، دارسی را برآن داشت که برای تأمین سرمایه برای اکتشاف در نواحی جنوبی ایران با شرکت نفت برمه که شرکتی اسکاتلندی بود، مذاکره کند. این مذاکرات در سال 1905 به تشکیل شرکتی به نام سندیکای امتیازات ایران منجر شد که مرکز آن در گلاسکو، در اسکاتلند بود. با تأسیس این شرکت کار حفاری در ناحیۀ ماماتین آغاز شد و در سال های 1906 و 1907 دو چاه تا اعماق 590 و 658متر در این ناحیه حفر شدند که هیچ یک به نفت نرسیدند. پس از این ناکامی رینولدز تجهیزات حفاری را به منطقه ای به نام نفتون در حوالی مسجدسلیمان منتقل ساخت. زیرا بر اساس گزارش دالتون، این منطقه به دلیل داشتن آتشکده ای قدیمی و چشمه های نفتی متعدد حائز اهمیت تشخیص داده شده بود. فعالیت رینولدز در ناحیۀ نفتون در دو محل حفاری متمرکز شد. حفاری چاه شمارۀ 1 و 2 به ترتیب در ژانویه و مارس سال 1908 آغاز شد. سرانجام در ساعت 5/4بامداد، پنجم خرداد سال 1287(26می 1908) و با رسیدن چاه شمارۀ 1 در عمق 356متری به نفت، صنعت نفت در خاورمیانه پای به منصۀ ظهور گذاشت[1]. حدود ده روز بعد چاه شمارۀ 2 نیز به نفت رسید. میدان مسجدسلیمان اولین میدان نفتی در مخازن آهکی است و این خود سرآغازی برای کشف نفت در این گونه مخازن به شمار می رفت. برای توسعۀ میدان نفتی مسجدسلیمان شرکت سندیکای امتیازات در آوریل سال 1909 با افزایش سرمایه به شرکت نفت ایران و انگلیس (Anglo-Persian oil Company) بدل شد. از سال 1908 تا 1928 و پس از کشف دومین میدان نفتی ایران، یعنی میدان نفتی هفتکل، همۀ نفت ایران از میدان مسجدسلیمان استخراج می شد. ازسال 1930 تا 1938 میادین بزرگی چون گچساران، آغاجاری، لالی و نفت سفید کشف شدند. ضمن آنکه کشف نفت در میدان لالی اولین اکتشاف در مخزن بنگستان به شمار می رود. در سال 1927 شرکت نفت انگلیس و عراق میدان نفتخانه را در عراق کشف کرد که نیمی از این میدان در ایران قرار داشت و اکنون به نام میدان نفت شهر خوانده می شود. با کشف این هفت میدان نفتی، حوزۀ مورد قرارداد شرکت نفت سابق انگلیس و ایران، به یکی از مهم ترین مناطق نفت خیز در جهان بدل شد[1]. در دوران فعالیت شرکت نفت ایران و انگلیس، کارشناسان این شرکت در نواحی مکران، قشم، بندرعباس، بوشهر، کوه موند، دهلران، زیلویی، اهواز، گچساران، هفتکل و آغاجاری فعالیت های اکتشافی متعددی داشتند. در دهۀ 1920 برای نخستین بار عملیات گرانی سنجی و مغناطیس سنجی در چارچوب مطالعات اکتشافی صورت گرفت و در سال 1928 برای نخستین بار عملیات لرزه نگاری اکتشافی در ناحیۀ مسجدسلیمان اجرا شد و سرانجام کنراد و مارسل شلمبرژه در چاه اکتشافی لالی-1 اولین نمودار الکتریکی را در سال 1938 ثبت کردند. دورۀ ملی شدن صنعت نفت تا انقلاب اسلامی در سال 1951 با ملی شدن صنعت نفت ایران، شرکت نفت انگلیس و ایران، خلع ید و با سپری شدن مراحل قانونی آن در 29 اسفند 1329 شرکت ملی نفت ایران تأسیس شد. از سال 1951 تا 1955 با انعقاد قرارداد با کنسرسیومی متشکل از چند شرکت بزرگ نفتی، عملیات اکتشافی گسترده ای در دو دهۀ 1960 و1970 در حوضۀ رسوبی زاگرس آغاز شد. در این دوره تعداد میادین نفتی کشف شدۀ حوضۀ رسوبی زاگرس به بیش از 50میدان رسید که ازجمله می توان به میادین اهواز، مارون، کرنج، پارسی، منصوری، کوپال، آب تیمور، لب سفید و مخزن بنگستان میدان آغاجاری اشاره کرد. میدان رامشیر اولین میدانی بود که در سال 1961 و بر پایۀ برداشت لرزه نگاری کشف شد. دهۀ 1960 همچنین سرآغاز یکی از دوره های عمدۀ اکتشافات نفتی در خلیج فارس به شمار می رود. اولین میدان دریایی ایران، یعنی میدان بهرگانسر را درسال 1961 شرکت ایتالیایی سیریپ کشف کرد و به دنبال آن در این دهه بیش از ده میدان نفتی در بخش ایرانی خلیج فارس کشف شدند که می توان به میادینی چون درود(داریوش)، سروش(سیروس)، سلمان(ساسان)، اسفندیار، فروزان(فریدون)، نوروز، رشادت(رستم)، هندیجان و رسالت(رخش) اشاره داشت. این دوره همچنین با اکتشاف میادن گازی فوق عظیم و عظیم در خشکی و دریا چون پارس شمالی، تابناک، آغار و دالان همراه بود. میادین کشف شده در دهۀ70 میلادی که آخرین دهه قبل از انقلاب اسلامی به شمار می رود، از نظر حجم ذخایر در ردۀ متوسط تا کوچک به شمار می روند. میادین سعادت آباد، سروستان، دانان، چلینگر، گرنگان، کاکی، نرگسی، پرسیاه، میلاتون، بوشکان، زیلایی و دودرو ازجمله میادین کشف شده در این دوره اند[1]. اکتشاف در سایر حوضه های رسوبی در ایران پیش از انقلاب اسلامی اکتشاف نفت در سایر حوضه های ایران غیر از زاگرس و خلیج فارس تاریخچۀ پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشته است، اما به هرحال اکتشافات این مناطق همواره تحت الشعاع دو حوضۀ رسوبی زاگرس و خلیج فارس بوده اند. در سال 1927 سه زمین شناس روس در ناحیۀ خوریان سمنان چاه حفر کردند که در اعماق کم به آب همراه با مقادیر اندکی نفت برخورد کردند. در سال 1930 شرکت تحقیقات ایران و فرانسه کارشناسی را برای کاوش پیرامون کشف نفت به نواحی مازندران و سمنان اعزام داشت و متعاقب آن به حفاری دو حلقه چاه ناموفق در شرق بابلسر اقدام کرد که بدون دستیابی به نتیجه خاتمه یافت. درسال 1936 و به دنبال مشاهدۀ آثار و شواهدی از نفت در برخی چاه های آب در جنوب قم، واحدی به نام ادارۀ مهندسی اکتشافی در وزارت دارایی با وظیفۀ کشف نفت در نواحی مرکزی و شمالی کشور تشکیل شد. این شرکت به فعالیت های اکتشافی در نواحی قم و مازنداران ادامه داد و سرانجام با حفر دو چاه در ناحیۀ خشت سر و دو حلقه چاه در نزدیکی کوه نمک بدون حصول نتیجه به کار خود خاتمه داد. درسال 1949 اکتشاف در خارج از حوزۀ قرارداد شرکت نفت انگلیس و ایران به شرکت سهامی نفت ایران واگذار شد. فعالیت های این شرکت درسال 1966 در تاقدیس البرز در ناحیۀ قم به کشف مقادیر قابل توجهی نفت، منجر و در سال 1968 میدان گازی سراجه در شرق قم کشف شد[2]. با ملی شدن صنعت نفت و تأسیس شرکت ملی نفت ایران، فعالیت اکتشافی در خارج از محدودۀ کنسرسیوم ادامه یافت و در سال های 1967 و 1968 این شرکت به ترتیب در دشت مغان آذربایجان و گرگان موفق شد، نفت و گاز کشف کند. نفت کشف شده در مغان به دلیل تراوایی کم مخزن و در گرگان به دلیل بهره دهی کم، اقتصادی شناخته نشد. امور اکتشاف و استخراج شرکت ملی نفت ایران در سال 1969 میدان عظیم گازی خانگیران را در غرب شهر سرخس و در حوضۀ رسوبی کپه داغ در شمال شرق کشور کشف کرد. دورۀ پس از انقلاب اسلامی تا پایان جنگ تحمیلی فعالیت های اکتشافی در دهۀ اول پس از انقلاب اسلامی به دلیل وقوع جنگ تحمیلی و خروج شرکت های خارجی از صنعت نفت کشور با رکود نسبی همراه بود. ذخایر کشف شده در این دوره به طورعمده آن دسته از میادینی اند که فعالیت ها و مطالعات اولیۀ آنها پیش از انقلاب آغاز شده بود یا به اکتشاف لایه های هیدروکربوری جدید در میادینی که پیش تر کشف شده بودند، اختصاص داشتند. میادینی چون چهاربیشه(آسماری و خامی)، زاغه، پایدار غرب(بنگستان)، منصورآباد(سروک)، رودک(خامی) در ناحیۀ زاگرس مربوط به این دورۀ زمانی اند. اکتشاف میدان گازی گنبدلی در سال 1360 در ناحیۀ کپه داغ نیز به این دوره تعلق دارد. گفتنی است که اولین چاه اکتشافی این میدان در سال 1348 بدون دستیابی به هرگونه نتیجه ای حفاری شده بود. دورۀ پس از جنگ تحمیلی پس از پایان جنگ تحمیلی، آهنگ فعالیت های اکتشافی بار دیگر شتاب گرفت. در این سال ها بخش اکتشاف با بهره گیری از فنّاوری های روزآمد، بکارگیری نیروی انسانی متخصص، خلاق، مدیریت مؤثر و جامع فعالیت های اکتشافی زیادی را در راستای کشف منابع نفت و گاز کشور سامان داد. در این دوره همزمان با جستجو در لایه های عمیق تر میادین موجود، اکتشاف در ساختارهای جدید زمین شناسی نیز آغاز شد. کشف میدان نفتی آزادگان و میدان گازی فوق عظیم پارس جنوبی در ناحیۀ زاگرس و خلیج فارس، ازجمله مهم ترین دستاوردهای اکتشافی در این دورۀ زمانی است. کشف میدان گازی پارس جنوبی ازجمله مهم ترین اکتشافات در دومین دهه پس از انقلاب اسلامی به شمار می رود. کشف میدان نفتی آزادگان در 1378 که حدود ده درصد ذخیرۀ کل قابل استحصال کشور را در خود جای داده است، به همراه اکتشاف میدان نفتی چنگوله، میادین گازی تابناک، زیره و هما این سال را در تاریخ اکتشاف ایران شاخص ساخت؛ به گونه ای که ایران را از نظر اکتشاف جهانی در 1999 صاحب رتبۀ اول ساخت و عربستان سعودی در رتبۀ بعدی قرار گرفت[3]. میدان های نفتی و گازی چون دی، مارون، لاوان، یادآوران، منصوری، شور، اهواز(خامی)، آب تیمور(خامی)، عسلویۀ شرقی، هندیجان، جفیر، لایۀ نفتی میدان پارس جنوبی و میدان نفتی و گازی آرش، کیش(دهرم)، سوسنگرد(آسماری، سروک، ایلام، فهلیان و گدوان)، سومار(آسماری، کلهر)، آبان(ایلام و سروک)، سفید باغون(دهرم)، هالگان(دهرم)، فروز(دهرم)، کوه سفید(دهرم)،آزادگان(نیریز)، خیام(دهرم) ازجمله میادین کشف شده ایران در دهۀ 80 شمسی است. همزمان با فعالیت های اکتشافی در ناحیۀ زاگرس و خلیج فارس، فعالیت اکتشافی در سایر حوضه های رسوبی پتانسیل، مانند کپه داغ، ایران مرکزی و مغان با تدوین راهبردهای مشخص و با اولویت بندی دیگر حوضه های رسوبی توسعه یافته است. کشف میدان گازی طوس در استان خراسان رضوی پس از سپری شدن حدود 30سال از آخرین اکتشاف صورت گرفته در این ناحیه، ازجمله دستاوردهای با ارزش در حوضه های رسوبی ایران غیر از زاگرس و خلیج فارس بوده است. در تصویر 2 روند اکتشافات در 88سال از نخستین کشف صورت گرفته در حوضۀ رسوبی زاگرس و خلیج فارس در پنج دورۀ زمانی شامل دورۀ قرارداد دارسی، دورۀ شرکت نفت ایران و انگلیس، دورۀ کنسرسیوم، دورۀ اکتشافات وسیع با حضور شرکت های عامل و دورۀ پس از انقلاب اسلامی بر اساس حجم ذخیرۀ درجا با یکدیگر مقایسه شده اند. بر پایۀ این نمودار، حجم ذخایر نفتی درجای کشف شده در دهۀ 1378 تا 1388 شمسی(دوران پس از جنگ تحمیلی) برابر با حجم ذخایر اکتشاف شده در 30سال قبل از آن است. عملکرد قابل توجه شرکت ملی نفت ایران در زمینۀ اکتشافات جدید نفت و گاز در برنامۀ چهارم توسعۀ کشور(1384- 1388) بیانگر وجود منابع بالقوۀ نفت و گاز کشف نشده در کشور است و این نوید را می دهد که در آینده نیز حفظ و افزایش ظرفیت تولید از منابع هیدروکربوری امکان خواهد داشت. عمده اکتشافات در سال های گذشته، به میادین جدید گازی مربوط بوده و اکتشافات نفتی چندان قابل توجه نبوده اند. از ابتدای سال 2000 میلادی تاکنون ایران بیشترین اکتشاف منابع هیدروکربوری در جهان را داشته است. در سال های اخیر برنامه های اکتشافی با محوریت و توجه ویژه به مناطق مرزی و میادین مشترک، طراحی و اجرا شده اند. چشم انداز فعالیت های آیندۀ اکتشافی و چالش ها اهمیت استمرار فعالیت های اکتشافی به منزلۀ پشتوانه اساسی تولید نفت و گاز کشور بر کسی پوشیده نیست. با سپری شدن بیش از یک قرن فعالیت اکتشافی در ایران و با کشف ساختارهای زمین شناسی ساده و به دور از پیچیدگی، فعالیت های اکتشافی آینده لاجرم در ساختارها و مناطق پیچیده تر زمین شناسی و در افق های مخزنی عمیق تر متمرکز خواهد بود. این امر خود مستلزم بهره گیری از فنّاوری های پیشرفته تر، سخت افزارها و نرم افزارهای به روز و نیروی انسانی متخصص و زبده خواهد بود. اکنون کوشش می شود با بهره گیری از روش های ژئوفیزیکی و زمین شناسی چون لرزه نگاری سه بعدی، EMAP و مدلسازی سه بعدی سیستم هیدروکربوری در حوضه های رسوبی مختلف کشور شناسایی شوند. به طورهمزمان مطالعات اولیه در زمینۀ کشف هیدروکربور در نفتگیرهای غیرتاقدیسی از قبیل نفتگیرهای چینه ای، گسلی، گنبد نمکی و مرکب و همچنین شناسایی سیستم هیدروکربوری جدید در سری پالئوزوئیک زیرین اجرا می شود و توسعۀ این دست مطالعات با توجه با نتایج مثبت آن در کشورهای همسایه در بخش های جنوبی پلاتفرم عربی، بخش عمده ای از چشم انداز فعالیت اکتشافی خواهد بود. اکنون فعالیت های اولیه در زمینۀ کشف و ارزیابی ذخایر غیرمتعارف هیدروکربوری چون شیل های نفتی و گازی در ناحیۀ زاگرس و هیدرات های گازی در ناحیۀ دریای عمان نیز اجرا می شوند. ادامۀ این دست مطالعات و فعالیت ها که به افزایش ذخایر قطعی هیدروکربوری کشور خواهد انجامید، بدون شک یکی از ضرورت های پیش رو در آیندۀ فعالیت های اکتشافی در ایران خواهد بود. مهندس علی محمد اتفاقی سرپرست مدیریت اکتشاف: آماده ارائه ساختار جدید مدیریت اکتشاف می باشیم : مهمترین چالش های پیش روی مدیریت اکتشاف در حال حاضر چه می باشند؟ 1- عمیق شدن ساختمانهای اکتشافی به دلیل کاهش و رو به اتمام بودن مخازن سطحی و نیمه عمیق 2- نیاز به مغزافزار و سخت افزار – نرم افزار و تسهیلات جدید و طراحیهای مناسب در جهت دستیابی به اهداف عمیق اکتشافی در رسوبات پالئوزوئیک و تله های غیر تاقدیسی 3- نیاز به بررسی و اقدام در رابطه با منابع غیر متعارف 4- کاهش تعداد ساختمانهای مناسب 5- کاهش میادین اکتشافی نفتی و کوچک شدن اندازه آنها 6- نگهداری نیروی انسانی 7- مشکلات در جذب نیروی انسانی 8- نمودار سازمانی نامناسب با کار 9- کاهش ارتباط با شرکتهای بنام نفتی جهت فراگیری از تجربیات و تسهیلات نرم  افزاری آنها 10-کاهش بودجه : نظر شما در زمینه فعالیتهایی که توسط شرکتهای تولیدی در زمینه اکتشاف انجام می گیرد چیست؟ به نظر من دلایل زیادی وجود دارد که در شرایط و موقعیت فعلی مدیریت یکپارچه اکتشافی جواب بهتری می دهد، قبلا" این روش تجربه شده است. ما قبلا" مدیریت اکتشاف و تولید داشتیم که تولید بیشترین هزینه را به خود اختصاص می داد و فعالیتهای اکتشافی را شدیداً تحت تاثیر قرار داده بود. لیکن با جدایی اکتشاف از تولید، فعالیتهای اکتشافی به طور جدی رونق گرفت و از آن به بعد عملکرد اکتشاف نفت و گاز اوج گرفت. به نظر من نباید دوباره راه رفته را آزمایش کرد. یکبار کافی است البته دلایل دیگری نیز هم داریم که فعلا" جای بحث آن نیست. : آیا مدیریت اکتشاف در زمینه منابع هیدروکربوری غیر متعارف نیز فعالیتهایی داشته است؟ هم اکنون دو پروژه شیل های نفتی با دانشگاه تهران و هیدرات های گازی با پژوهشگاه صنعت نفت در دست اجرا است. در مورد شیل های گازی نیز در حال برنامه ریزی برای اجرای پروژه هستیم. : مدیریت اکتشاف در تربیت نیروی انسانی تجربه درخشانی داشته اما ریزش های زیادی نیز در نیروی تربیت شده در این مدیریت مشاهده می شود . دلایل این امر را چگونه ارزیابی می نمائید؟ ما در جذب نیروی انسانی موفقیت های خوبی داشته ایم، لکن به علت پایین بودن تسهیلات، نگهداری آنها سخت می شود. برای نگهداری از کارشناسان پس از اینکه آموزش های لازم را دیدند و در زمان بهره دهی از سیستم منفک و مدیریت را ترک می کنند  که باید به فکر راهکارهای اساسی بود. : ساختار اکتشاف سالهاست که تغییر اساسی نداشته اما به نظر می رسد با تغییر شرایط کار، تغییر ساختار مدیریت اکتشاف الزامی باشد، در این زمینه چه اقداماتی صورت گرفته است؟ اصولا" ساختارهای سازمانی باید هر چند سال یکبار با توجه به پیشرفت فن آوری و گسترش علوم تغییر کرده و خود را با شرایط علمی و فنی روز هماهنگ نمایند. ما پیشنهادهای مناسبی جهت چابک تر کردن سازمان داریم و آماده ارائه هستیم که از آن جمله پروژه ای- وظیفه ای کردن ساختار است. : در زمینه کاهش تصدی گری شرکت ملی نفت و کاهش ابعاد بدنه دولت و تقویت بخش خصوصی چه فعالیت هایی در مدیریت اکتشاف صورت گرفته است؟ خوشبختانه مدیریت اکتشاف در این زمینه پیش قدم بوده و در سال 1378 با ایجاد شرکت عملیات اکتشاف کلیه فعالیت های پایین دستی چون خدمات، پشتیبانی،گروه های عملیاتی نقشه برداری، تهیه نقشه های زمین شناسی، گروه های عملیاتی ژئوفیزیکی، بخش پردازش خطوط ژئوفیزیکی، راهسازی، ترابری، نقشه کشی، آزمایش چاه ها، خدمات فنی و غیره را به آن شرکت واگذار کرد. به مرور علاوه بر شرکت عملیات اکتشاف، شرکت های متعدد دیگری نیز در این زمینه ها رشد کرده و هم اکنون فعال هستند و این خود یکی از موفقیتهای اکتشاف در ایجاد شرکت های خصوصی و توانمند سازی آنان است. : نوآوری های اکتشاف در چه زمینه هایی بوده است؟ نیروی انسانی مجرب موجود در مدیریت اکتشاف و جذب نیروهای جدید و آشنایی آنها با نحوه کار شرکتهای خارجی و دسترسی به منابع روز باعث شد که نرم افزار و سخت افزار های مناسب خریداری و بکار گرفته شود و پروژه های متعددی تعریف و اجرا گردد. از جمله مواردی که اشاره به آن ضروریست ایجاد سامانه اطلاعات بالادستی بومی در این مدیریت بوده است که سایر واحدهای شرکت ملی نفت ایران نیز از آن بهره گرفته اند و یا ایجاد مرکز پردازش خطوط لرزه ای برای اولین بار در ایران که پس از تفکیک تصدی گری به شرکت عملیات اکتشاف منتقل شد. هم اکنون مدرن ترین و مجهزترین اتاق سه بعدی در خاورمیانه در اختیار این مدیریت قرار دارد. همچنین برای اولین بار در کشور از لوله های آستری قابل انبساط در یکی از چاههای اکتشافی استفاده کردیم که البته با حمایت مدیریت اکتشاف و همت همکاران و یک شرکت خصوصی این موضوع در داخل کشور بومی سازی شد. : توصیه جنابعالی به کارشناسان اکتشاف چیست؟ از تمام توان برای ارتقاء فرهنگی، فنی و کیفی خود بکوشند و از موقعیت موجود استفاده کامل را ببرند. خود را به دانش روز مجهز نمایند و با تلاش مضاعف، کشور اسلامی ایران را از دانش و تجارب ارزشمند خود بهره مند سازند. : نظر شما در زمینه واگذاری پروژه های مطالعاتی به شرکت های خصوصی در زمانی که حجم کار ادارات زیاد است چیست؟ ما تا آنجایی که خود ظرفیت داریم پروژه های تحقیقاتی، مطالعاتی را با کارشناسان موجود انجام میدهیم. لیکن همیشه تعداد پروژه ها زیادتر از ظرفیت کاری کارشناسان است و چون نمی توان آنها را مسکوت گذاشت، باید از شرکت های توانمند استفاده نمود که خوشبختانه این کار نیز انجام می شود. جهت حرکت ما این است که پروژه ها متوقف نباشد و دیگر اینکه تعداد زیادی پروژه دست یک نفر نماند. در مورد کارهای پایین دستی که وضع آن فرق می کند و باید همه آن را به بیرون ارجاع داد. : دلایل موفقیت مدیریت اکتشاف در سالهای اخیر را چه می دانید؟ 1- جذب نیروی کارشناسی زبده با درجه تحصیلی فوق لیسانس و دکترا 2- حذف فعالیتهای تصدی گری (عملیاتی) و تمرکز بر فعالیتهای مطالعاتی ، ارزیابی- نظارتی و تحقیقاتی. 3- جداکردن اکتشاف از تولید و جهت دهی فعالیت ها، بودجه و تجهیزات در زمینه اکتشاف 4- تأکید بر ایجاد کارگروه های فنی جهت انجام فعالیتهای اکتشافی و دوری از تصمیم گیری های فردی 5- برگزاری جلسات متعدد جهت تعریف پروژه های مطالعاتی، عملیات ژئوفیزیکی، نمودارگیری، حفاری و آزمایش چاه ها 6- اهمیت به نظرات کارشناسان و پرهیز از دخالت بدون مطالعه در تصمیم گیری کارشناسی 7- تکریم و ارزش نهادن به نیروی انسانی و پرهیز از برخوردهای غیر اصولی 8- اجرای برخی پروژه ها با شرکتهای خارجی و بهره گیری از روش کاری و تجربیات آنها 10-بکارگیری سخت افزار و نرم افزارهای به روز.
متن کامل [PDF 395 kb]   (1143 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي | موضوع مقاله: مخزن
دریافت: ۱۳۹۲/۸/۲۷ | پذیرش: ۱۳۹۲/۹/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۲/۹/۲۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2018 All Rights Reserved | Journal of Exploration & Production Oil & Gas

Designed & Developed by : Yektaweb

تحت نظارت وف ایرانی