دوره 1392، شماره 99 - ( 8-1392 )                   جلد 1392 شماره 99 صفحات 37-40 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

بررسی علل ضعف مدیریت HSE پیمانکاران در شرکت ملی نفت ایران. ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز. 1392; 1392 (99) :37-40

URL: http://ekteshaf.nioc.ir:80/article-1-255-fa.html


چکیده:   (5647 مشاهده)
تلاش جهت استقرار سیستم بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست بدون توجه به عناصر تأثیرگذار آن موفق نخواهد بود. انسان یکی از عناصر بحرانی سیستم‌های مدیریتی مرتبط با HSE است. یکی از گروه‌های موجود در این عنصر بحرانی که هر روزه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، پیمانکاران هستند که برای انجام وظایفی خاص، درصد قابل‌توجهی از نیروهای انسانی را به خدمت می‌گیرند و به همین دلیل نقشی اساسی در ارتقاء سطح بهداشت،ایمنی و محیط‌زیست ایفاء می‌کنند. در سال‌های اخیر با توجه به سیاست دولت مبنی بر تقلیل پرسنل بخش‌های دولتی، شاهد تسریع روند واگذاری خدمات به پیمانکاران بوده‌ایم که این امر ضمن واگذاری بخش عمده‌ای از مسئولیت‌ها، در مقابل ریسک‌های شغلی مرتبطی نیز به پیمانکاران منتقل می‌کند. از سوی دیگر آمارها بیانگر این موضوع هستند که میزان و شدت حوادث در پروژه‌های تحت راهبری شرکت‌های پیمانکاری در مقایسه با پروژه‌هایی که با استفاده از پرسنل واحدهای صنعتی اجرا می‌شوند بسیار بیشتر است. شرایط فعالیت پیمانی از دیدگاه HSE تقریباً در تمامی صنایع مشکلات مشابهی برای کارفرما به دنبال داشته و تنها تفاوت آنها ماهیت فعالیت‌ها و ریسک‌های ناشی از آن فعالیت است. در این راستا تغییر رویکرد و نگرش جدی بخش خصوصی و طرف‌های ذینفع به مقوله بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست و تأثیر مستقیم به کارگیری الزامات مرتبط با کاهش هزینه و قیمت تمام شده خدمات و به تبع آن سودآوری بیشتر، سبب شده در صنعت نفت، شرکت‌ها الزامات بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست را به عنوان عاملی مؤثر در فعالیت‌ها و خدمات خود مد نظر قرار دهند و عملاً شاهد رقابت مناسبی در استقرار و اجرای الزامات مذکور هستیم. اما وضعیت کنونی نشانگر آنست که از سوی شرکت‌های نفتی به عنوان کارفرمای اصلی، حساسیت کافی و مداومی تا زمان پایان پروژه نسبت به برنامه‌های HSE و به ویژه سیستم مدیریت مرتبط با مقوله‌های بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست پیمانکاران وجود ندارد. این امر بدون شک منجر به تضعیف نگرش پیمانکاران نسبت به استقرار سیستم‌های مدیریتی جهت کنترل ریسک فعالیت‌ها در محیط‌های کاری خواهد شد. برای به حداقل رساندن ریسک‌های ناشی از واگذاری کار به پیمانکاران که از مهم‌ترین گروه‌های ذینفع در صنعت نفت هستند، بایستی منابع لازم از سوی این صنعت جهت استقرار "سیستم جامع مدیریت HSE پیمانکاران" ایجاد گردد. این امر علاوه بر هم‌سویی با سیاست‌های مورد اشاره دولت سبب خواهد شد محیط‌های کاری به محلی امن جهت فعالیت پیمانکاران متعدد تبدیل شود که از مزایای آن می‌توان به کاهش ضریب وقوع حوادث اشاره کرد. 1- تعریف واژگان الف) HSE: همان‌گونه که می‌دانیم HSE برگرفته از حرف نخست کلمات Health, Safety, Environment می‌باشد. ب) پیمانکار: منظور از پیمانکار در این نوشتار، کلیه شرکت‌ها و افرادی هستند که جهت ارائه خدمات به شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های تابعه، قرارداد مشخصی دارند. ج) کارفرما (شرکت‌های مادر): منظور از کارفرما در این نوشتار، شرکت ملی نفت ایران و شرکت های تابعه است. د)ALARP (As Low As Reasonably Practicable جهت کاهش ریسک به سطح قابل‌قبول (پایین‌ترین مقدار ممکن)، باید نگرشی تعادلی نسبت به جنبه‌های مختلف نظیر زمان، نوع مشکل، میزان سختی و هزینه دست‌یابی به آن ایجاد گردد. به عبارت دیگر، به کارگیری تمامی امکانات و توان موجود در سازمان برای کاهش ریسک‌ها بر اساس اولویت‌بندی تعیین شده است. 2- بررسی علل ضعف مدیریت HSE پیمانکاران در حال حاضر به دلیل موجود نبودن فرآیند مشخصی جهت مدیریت پیمانکاران، بخش عمده‌‌ای از توان نیروهای HSE شرکت ملی نفت ایران و سایر شرکت‌‌های تابعه صرف فعالیت‌‌هایی می‌‌شود که جزو مسئولیت‌‌های اصلی پیمانکار است. از سویی دیگر با توجه به تعداد پرسنل پیمانی و سیاست‌‌های دولت مبنی بر کاهش نیروهای دولتی، شرکت ملی نفت متخصصان کافی جهت ارائه خدمات نظارتی و اجرایی HSE به پیمانکاران را ندارد. شاهد این مطلب آمار بالای حوادثی است که سالانه توسط نیروهای پیمانکاری به وقوع می‌‌پیوندد. این امر نشان‌‌دهنده این واقعیت است که ضعف در برقراری شیوه مطلوب تعامل بین پیمانکاران و کارفرما یکی از عواملی است که منجر به محدود شدن سطح عملکرد HSE در این شرکت‌‌ها تا حد قابل‌‌قبولی شده است. مشکلات تعامل بین کارفرما و شرکت‌‌های پیمانکار را می‌‌توان در محورهای زیر خلاصه کرد: عدم وجود ساختار مناسب HSE (بخش‌‌ها یا نفرات متخصص HSE) در شرکت‌‌های پیمانکار عدم وجود ساختار مناسب HSE در شرکت‌‌های مادر (بعضاً قدیمی بودن ساختار HSE) عدم سنجش عملکرد، اثربخشی و کارآیی بخش‌‌های HSE پیمانکاران عدم وجود فرآیند مشخصی در شرکت‌‌های مادر جهت ارزیابی، انتخاب و عقد قرارداد با پیمانکاران با لحاظ نمودن معیارهای HSE عدم وجود ساز و کارهای مناسب جهت اعمال جریمه در صورت تخطی پیمانکاران در حوزه HSE عدم وجود فرآیند مشخصی برای بازدیدها، نظارت‌‌ها و پایش‌‌ها (عدم وجود سیستم کنترل HSE در مدیریت داخلی پیمانکاران) وجود سلایق مختلف در نحوه مدیریت HSE در میان پیمانکاران و ناظرین کارفرما عدم هماهنگی در چگونگی نظارت و پایش ایمنی عملیات عدم کفایت دستورالعمل‌‌های HSE مورد نیاز برای فعالیت‌‌ها عدم وجود بانک اطلاعاتی مشخص و مفید در ارتباط با صحت عملکرد پیمانکاران در حوزه HSE عدم استفاده از راهکارهای انگیزشی برای پیمانکاران عدم وجود برنامه‌‌های آموزشی مؤثر برای نیروهای پیمانکار در حوزه HSE عدم برگزاری منظم جلسات HSE بین کارفرما و پیمانکار عدم تعهد مدیریت پیمانکار نسبت به موضوعاتHSE عدم اعلام گزارشات صحیح و منظم از رویدادها و شبه حوادث، تجزیه و تحلیل آنها و پیگیری‌‌های بعدی مورد نیاز عدم حمایت عالیه مدیران ارشد و میانی شرکت‌‌های مادر عدم مدیریت صحیح ریسک‌‌های HSE نتیجه این مشکلات و ناهماهنگی‌‌ها در مجموع به وجود آورنده وضعیتی است که امر HSE پیمانکاران در شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌‌های تابعه را تا حد قابل‌‌توجهی نگران‌‌کننده می‌‌نماید. بنابراین لازم است الگوی مناسب مدیریت HSE پیمانکاران با لحاظ نمودن پتانسیل‌‌ها و سیاست‌‌های کلان شرکت‌‌های مادر، طراحی و اجرا شود. 3- بحث و نتیجه‌گیری با توجه به موارد ذکر شده که به روشنی ضعف‌‌های ساختاری ناشی از تعامل نادرست شرکت‌‌های مادر(کارفرما) با پیمانکاران را در هر مرحله از کار پوشش می‌‌دهد، می‌‌توان نکات زیر را به عنوان کلیدی‌‌ترین نتایج این تحقیق ارائه کرد: 3-1- اصل اساسی نظارت یک سازمان به عنوان کارفرما بر پیمانکاران و تعامل با آنان در حوزه HSE، داشتن ساختاری منسجم جهت انجام فعالیت‌‌های HSE است. با تکیه بر متخصصان ایمنی، بهداشت و محیط‌‌زیست است که کارفرما می‌‌تواند این نظارت و تعامل را مطابق با HSE plan مصوب به انجام رساند. 3-2- شرکت ملی نفت و شرکت‌‌های تابعه به عنوان کارفرما با انجام فعالیت‌‌های متعددی قبل از عقد قرارداد خواهند توانست مدیریت موفقی بر عملکرد پیمانکار حوزه HSE و در طول اجرای قرارداد اعمال کنند. در صورتی که عدم توجه به این فعالیت‌‌ها، منجر به ورود ناآگاهانه پیمانکاران به محیط‌‌های کاری و عدم اطلاع آنها از مسئولیت هایی که در حوزه HSE دارند شده و بدین ترتیب است که پیمانکار انتظارات کارفرما را در طول اجرای کار برآورده نخواهند ساخت. از این فعالیت‌‌ها می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد: الف) فعالیت‌‌های مربوط به مرحله پیش از احراز صلاحیت: در این مرحله اهداف زیر دنبال می شود: تعیین اینکه پیمانکار، پیش‌‌نیازهای احراز صلاحیت را داراست یا خیر. بدین منظور توانایی پیمانکار بر اساس مطابقت با شاخص‌‌های عملکرد در حوزه HSE، روش مدیریت ریسک مورد استفاده در شرکت و فرآیند رده‌‌بندی پیمانکاران2 ارزیابی می‌‌شود. توصیه واگذاری یا عدم واگذاری کار به پیمانکار بر اساس ارزیابی صلاحیت انجام شده است. مرحله قبل از احراز صلاحیت، مهم‌‌ترین ابزار برای انتخاب پیمانکاران است. کلیه پیمانکارانی که در این مرحله صلاحیت لازم را احراز می‌‌کنند، باید به طور کامل توانایی مدیریت تمام جوانب HSE را داشته باشند. جهت اجرای صحیح فرآیند پیش از احراز صلاحیت، باید اقدامات ذکر شده در جدول -1 انجام گیرد. ب) فعالیت‌‌های مربوط به مرحله انتخاب پیمانکار: این فرآیند منجر به انتخاب پیمانکاری با "بهترین پیشنهاد" از لیست پیمانکاران صاحب صلاحیت خواهد شد. پیمانکار انتخاب شده باید ریسک‌‌های HSE مرتبط با کار و چگونگی مدیریت سیستماتیک این ریسک‌‌ها جهت رساندن آنها به حد 4ALARP را درک کرده باشد و مهارت‌‌های ویژه لازم در کار، منابع و شیوه‌‌های کاری را جهت دست‌‌یابی به خط‌‌مشی و اهداف شرکت داشته باشد. 3-3- بر اساس اقدامات انجام شده در جداول-1و2، فرآیندی جهت‌‌دار می‌‌تواند انتظارات HSE کارفرما از پیمانکار را با پیش‌‌بینی‌‌های لازم از لحاظ مالی و تجهیزاتی تبیین نموده و پیمانکار نیز هنگام ارائه پیشنهاد، برآوردهای لازم را جهت انجام مسئولیت‌‌های HSE، در نظر خواهد گرفت. 3-4- در بعد اجرا، با تبادل اسناد و رویه‌‌ها، دستورالعمل‌‌ها و مشخص بودن مسئولیت‌‌های پیمانکار و بخش HSE کارفرما، مسئله نظارت و بررسی عملکرد از طریق انجام موارد زیر حل خواهد شد: 3-4-1- فعالیت هایی که باید توسط کارفرما انجام شود: بازرسی دوره‌‌ای حین انجام کار اجرا کردن فرآیند مجوز کاری ایمن5 اطلاع‌‌رسانی به نیروهای تازه‌‌وارد به شرکت در خصوص الزامات HSE، خط‌‌مشی، اهداف و انتظارات شرکت، روش‌‌های واکنش اضطراری و ... اطلاع دادن نتایج بازرسی‌‌ها به مسئول تیم مدیریت HSE پیمانکاران اجرای ارزیابی HSE پیمانکاران با استفاده از سیستم امتیازدهی شرکت ملی نفت ایران ارائه مشاوره به پیمانکاران در طول اجرای پروژه/ قرارداد برای حصول اطمینان از بهبود مستمر سیستم مدیریت HSE پیمانکاران ارزیابی ماهیانه و شش‌‌ماهه پیمانکاران توسط کارفرما تشکیل جلسات دوره ا‌‌ی با پیمانکاران به‌‌روزکردن لیست پیمانکاران صاحب صلاحیت 3-4-2- فعالیت‌‌هایی که باید توسط پیمانکار انجام شود: اطلاع دادن کلیه رویدادها شامل شبه‌‌حوادث، رویدادهای زیست‌‌محیطی و پیگیری‌‌ها با ارائه گزارش‌‌ها و وضعیت عملکرد به نمایندگان یا افراد منتصب از سوی کارفرما آموزش دوره‌ای HSE برای نیروهای تحت سرپرستی اجرای ارزیابی‌‌های HSE مدیریت مناسب ضایعات مدیریت صحیح خطرات HSE ناشی از تغییرات در اجرای کار برگزاری مانورهای واکنش در شرایط اضطراری شرکت فعال در جلساتی که توسط کارفرما برگزار می‌‌شود شناسایی و ارزیابی ریسک‌‌های ایمنی، بهداشتی و زیست‌‌محیطی مطابق با روش شرکت مادر و نیز ارزیابی دوره‌‌ای آنها و ارسال نتایج به بخش HSE کارفرما استقرار نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌‌زیست در شرکت پیمانکار مطابق با نظام مدیریت HSE کارفرما رعایت خط‌‌مشی HSE، دستورالعمل‌‌های کاری و مقررات HSE و استانداردهای قابل‌‌قبول مربوط به عملکردهای HSE و ... 3-5- نتایج حاصل از بررسی عملکرد HSE پیمانکاران باید به آسانی قابل‌‌دسترسی و تحلیل بوده و بازخورد مناسبی را برای تصمیم‌‌گیری راجع به قراردادهای آتی پیمانکاران با کارفرما فراهم آورد. مباحث مطرح شده در بالا، نه تنها در شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های تابعه، بلکه در سایر زیرمجموعه‌های وزارت نفت و صنایع دیگر نیز قابل استفاده و کاربردی هستند
متن کامل [PDF 220 kb]   (796 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي |
دریافت: ۱۳۹۲/۸/۲۸ | پذیرش: ۱۳۹۲/۹/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۲/۹/۲۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2018 All Rights Reserved | Journal of Exploration & Production Oil & Gas

Designed & Developed by : Yektaweb

تحت نظارت وف ایرانی