دوره 1391، شماره 92 - ( 8-1391 )                   جلد 1391 شماره 92 صفحات 30-35 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

خواجوی علی. تکاپوی عربستان و غرب برای کاهش اهمیت تنگۀ هرمز در مبادلات جهانی نفت خام. ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز. 1391; 1391 (92) :30-35

URL: http://ekteshaf.nioc.ir:80/article-1-191-fa.html


معاونت برنامه ریزی وزارت نفت
چکیده:   (3827 مشاهده)
قطع عبور جریان نفت خام از هر یک از مسیرهای اصلی صادراتی، می تواند تأثیر بسیار قابل توجهی بر قیمت های جهانی نفت خام داشته باشد. روزانه بیش از 42میلیون بشکه نفت خام و معادل 53درصد از کل نفت تولیدی در جهان از پنج تنگۀ حیاتی عبور می کند که سه مورد از آنها حدود 46درصد از کل عرضۀ جهانی نفت خام را به خود اختصاص داده اند. در این میان، تنگۀ هرمز با انتقال 18میلیون بشکه در روز، بیش از 20درصد از ترانزیت کل نفت خام جهان و درواقع نخستین و مهم ترین نقش را در نقل و انتقالات نفتی دراختیار دارد. سایر گلوگاه های مهم دریایی که نقش کلیدی در مبادلات جهانی نفت خام دارند عبارتند از: تنگۀ مالاکا، کانال سوئز، آبراه باب المندب و تنگۀ بسفور. ایران، عربستان سعودی، کویت، عراق، امارات متحدۀ عربی و قطر، نفت خام خود را از تنگۀ هرمز به مقاصد مختلف که عمده ترین آنها آسیا و اروپاست، صادر می کنند. همچنین بیش از 90درصد از ظرفیت مازاد نفت جهان دراختیار این کشورهاست که در مواقع بحرانی و کمبود در بازار نفت، باید روانۀ بازارهای جهانی شود. علاوه بر این سالانه 77میلیون تن ال ان جی که بیش از 30درصد از عرضۀ آن در جهان است، از این تنگه صادر می شود. محصولات پتروشیمی و فراورده های نفتی قابل توجهی نیز از تنگۀ هرمز وارد و صادر می شود. این در حالی است که با افزایش تنش میان غرب و ایران و دخالت غیرمسئولانۀ برخی از کشورهای حاشیۀ خلیج فارس، احتمال توقف عبور و مرور کشتی ها از تنگۀ هرمز به موضوعی بحث برانگیز در محافل انرژی و سیاسی تبدیل شده است. بنابراین کشورهای غربی و به تبع آن برخی از وابستگان آنها در منطقه، به دنبال اجرای طرح هایی برای کاهش وابستگی صادرات نفت خود به این تنگه، به ویژه در مواقع بحرانی اند. مسیرهای جایگزین تنگۀ هرمز برای صادرات نفت خام به طورکلی طرح هایی که برای دورزدن تنگۀ هرمز در نظر گرفته شده اند، در سه گروه عمده طبقه بندی می شوند: 1- انتقال نفت خام از امارات متحدۀ عربی به دریای عمان(خطّ لولۀ حبشه- فجیره) این خطّ لوله از میدان حبشۀ امارات، آغاز و به بندر فجیره در دریای عمان ختم می شود. ظرفیت نهایی این خطّ لوله 360کیلومتری که شرکت مهندسی و عمران نفت چین(از زیرمجموعه های CNPC) با سرمایه گذاری 29/3میلیارد دلار احداث کرده، 8/1میلیون بشکه در روز است. طراحی این خطّ لوله را شرکت ورلی- پارسونز استرالیا و شرکت ILF آلمان و تأمین مالی آن را شرکت دولتی IPIC امارات، به عهده داشته اند. بر اساس قرارداد منعقد شده، این خطّ لوله باید از ابتدای 2011 بهره برداری می شد، اما به دلیل مشکلات فنی راه اندازی آن بارها به تعویق افتاد تا سرانجام در ماه گذشتۀ میلادی با ظرفیت اولیۀ 300هزار بشکه در روز افتتاح شد. به نظر می رسد این خطّ لوله تا اواسط 2013 زمان نیاز دارد تا بتواند با ظرفیت کامل فعالیت کند. صادرات نفت خام امارات متحده در 2011، معادل با 2651هزار بشکه در روز بوده که این امر نشان دهندۀ این است که ظرفیت نهایی خطّ لولۀ حبشه - فجیره، حدود 68درصد از کل توان صادراتی نفت خام امارات و نزدیک به 54درصد از نفت خام تولیدی این کشور در سال مذکور، است. (شکل 1) 2- انتقال نفت خام از عراق به دریای مدیترانه عراق سه مسیر جایگرین برای دورزدن تنگۀ هرمز دارد. خطّ لولۀ کرکوک- جیحان، خطّ لولۀ کرکوک- بانیاس و خطّ لولۀ عراق- عربستان(IPSA) که در ادامه به شرح هر یک از آنها پرداخته می شود. الف- خطّ لولۀ کرکوک-جیحان خطّ لولۀ انتقال نفت خام عراق- ترکیه(ITP) که به خطّ لولۀ کرکوک- جیحان نیز شناخته می شود، در 1977 بهره برداری شد. این خطّ لولۀ 970کیلومتری با دو خطّ جداگانۀ 46 و 40 اینچی، درمجموع ظرفیت انتقال 6/1میلیون بشکه نفت خام در روز را دارد. این خطّ لوله، در 1991 و پس از حملۀ عراق به کویت، بسته و مجدداً در زمان برقراری برنامۀ نفت در برابر غذای سازمان ملل گشوده شد. این خطّ لوله از 2003 و پس از حملۀ امریکا به عراق، دوباره استفاده و در موارد متعددی به آن حملۀ خرابکارانه شده و بنابراین فعالیت این خطّ لوله با ظرفیت کامل نیازمند سرمایه گذاری مجدد است. توان عملیاتی فعلی این خطّ لوله حدود 500هزار بشکه در روز است. ب- خطّ لولۀ کرکوک- بانیاس خطّ لولۀ انتقال نفت خام کرکوک به بندر بانیاس(Baniyas) در گذشته بخشی از نفت خام عراق را از سوریه به دریای مدیترانه و بازارهای اروپایی انتقال می داده است. این خطّ لولۀ 800کیلومتری ظرفیت انتقال روزانه 300هزار بشکه نفت خام در روز را دارد و در 1952 آغاز به کار کرده است. در تهاجم 2003 امریکا به عراق، این خطّ لوله کاملاً تخریب شد و اکنون استفاده نمی شود. در 2007 سوریه و عراق توافق کردند تا این خطّ لوله را تعمیر و مجدداً استفاده کنند، اما مقامات عراقی پس از مطالعات فنی و اقتصادی موردنیاز اعلام داشتند، تعمیر و بازسازی این خطّ لوله صرفۀ اقتصادی ندارد و بنابراین خطوط لولۀ جدیدی به مقصد بانیاس احداث خواهند کرد. دو خطّ لوله نفتی جدید عراق- سوریه حداکثر ظرفیت انتقال روزانه 2میلیون و 500هزار بشکه نفت خام عراق را خواهند داشت؛ به طوری که خطّ لولۀ نفتی بزرگ تر با ظرفیت انتقال روزانه 1میلیون و 500هزار بشکه برای انتقال نفت خام سنگین و خطّ لولۀ دیگر با ظرفیت انتقال روزانه 1میلیون و 250هزار بشکه برای انتقال نفت خام سبک خواهد بود. لازم به ذکر است تحولات اخیر سوریه موجب شده، پیگیری احداث این خطّ لوله تا برقراری ثبات و امنیت کامل در سوریه به تعویق بیفتد. پ- خطّ لولۀ عراق- عربستان(IPSA) این خطّ لوله در 1989 با ظرفیت 65/1میلیون بشکه در روز و با سرمایه گذاری 2میلیارد دلار از طرف دولت عراق و تحت مالکیت این کشور راه اندازی شد. این خطّ لوله با قطر 48اینچ از جنوب عراق به بندر موجز(Mu’ajjiz)، در نزدیکی بندر ینبع در دریای سرخ متصل می شود. عربستان پس از آغاز جنگ خلیج فارس صادرات نفت از این خطّ لوله را متوقف کرد و فعالیت این خطّ لوله از آن زمان تاکنون به حال تعلیق درآمده است. همچنین عربستان در 2001 این خطّ لوله را توقیف و مالکیت عراق از این خطّ لوله را سلب کرد. با سرنگونی صدام و روی کارآمدن دولت جدید در عراق، عربستان به راه اندازی مجدد این خطّ لوله ابراز تمایل کرد، اما عراق با توجه به سابقۀ سوء دولت عربستان در متوقف ساختن یکطرفه و سلب مالکیت این خطّ لوله، اعلام کرد صادرات از این خطّ لوله جزو اولویت های این کشور نیست. اکنون ظرفیت مخازن ذخیره سازی موجود در بندر موجز 10میلیون بشکه است. از طرفی اختلافات عربستان سعودی با دولت شیعی عراق، سبب تضعیف روابط دوستانه و متقابل بین دو کشور شده است. درنتیجۀ این امر، سرنوشت بازسازی و راه اندازی مجدد خطّ لولۀ صادراتی نفت خام عراق در پرده ای از ابهام قرار دارد و تاکنون تصمیمی در این خصوص اتخاذ نشده است. البته لازم به ذکر است اکنون عربستان از این خطّ لوله برای انتقال گاز از شرق این کشور به واحدهای پتروشیمی در بندر ینبع استفاده می کند. 3- انتقال نفت خام از عربستان سعودی به دریای سرخ اکنون عربستان 75درصد از نفت خام صادراتی خود را در خلیج فارس می فروشد؛ به طوری که درمجموع ظرفیت دو پایانۀ صادراتی راس تنوره(6 تا 5/6میلیون بشکه در روز) و راس الجمعه (3 تا 5/3یلیون بشکه در روز) در شرق این کشور به 9 تا 10میلیون بشکه در روز بالغ می شود. باوجوداین حدود 25درصد از نفت خام خود را نیز در دریای سرخ به مشتریان اروپایی تحویل می دهد. پایانۀ صادراتی ینبع در غرب عربستان توان صادرات 5میلیون بشکه در روز را دارد. بر اساس اطلاعات، پایانه های صادراتی عربستان در شرق و غرب این کشور، درمجموع می توانند 14 تا 15میلیون بشکه در روز نفت خام و فراورده های نفتی صادر کنند. مهم ترین خطوط لولۀ صادرات نفت خام عربستان که تنگۀ هرمز را دور می زنند، عبارتند از: الف- خطّ لولۀ شرق- غرب عربستان (Petroline) این خطّ لوله به طول 1200کیلومتر و قطر 48اینچ در 1981 با ظرفیت اولیۀ 85/1میلیون بشکه در روز بین منطقه آبقیق در شرق عربستان و بندر ینبع(Yanbu) در ساحل دریای سرخ در غرب این کشور احداث شد. در 1987 با بروز جنگ ایران و عراق، ظرفیت این خطّ لوله با احداث خطّ لولۀ 56اینچی جدید به موازات خطّ لولۀ قبلی، به 2/3میلیون بشکه در روز و درنهایت در 1993 این ظرفیت به 1/5میلیون بشکه در روز افزایش یافت. این خطّ لوله برای انتقال نفت سبک و فوق سبک عربستان احداث شده است. بندر ینبع ظرفیت ذخیره سازی 12میلیون بشکه نفت خام را دارد. همچنین 6/6میلیون بشکه دیگر نیز به ظرفیت ذخیره سازی نفت خام در این بندر افزوده می شود. اکنون عربستان از نیمی از ظرفیت این خطّ لوله استفاده می کند. شایان ذکر است به موازات خطّ لولۀ شرق- غرب در عربستان خطّ لوله ای به ظرفیت 550هزار بشکه در روز از منطقۀ آبقیق مایعات گازی را به بندر ینبع در غرب عربستان برای مصارف واحدهای پتروشیمی و پالایشگاهی منتقل می کند. ب- خطّ لولۀ ترانس عربی(The Trans Arabian Pipeline) این خطّ لوله به طول 1214کیلومتر و قطر 30اینچ را در 1947 شرکت امریکایی Bechtel، احداث و از 1985 با ظرفیت اولیه 300هزار بشکه در روز راه اندازی شد. این خطّ لوله بندر راس الجمعه در شرق عربستان را پس از عبور از اردن و سوریه به لبنان متصل می کند. ابتدا قرار بود این خطّ لوله در منطقۀ حیفا در فلسطین پایان یابد که با اشغال این منطقه توسط اسرائیل در 1948 مسیر این خطّ لوله از سوریه به لبنان تغییر پیدا کرد. با بروز اختلاف بین کشورهای عربستان، سوریه و لبنان دربارۀ مسائل حق ترانزیت در 1976، بخش بعد از اردن این خطّ لوله از کار افتاد و درنهایت در 1990 نیز به دلیل همکاری و حمایت اردن از عراق در جنگ اول خلیج فارس، عربستان نفت صادراتی خود از این خطّ لوله را قطع کرد و اکنون این خطّ لوله که ظرفیت آن به 500هزار بشکه در روز افزایش یافته، بلااستفاده مانده است. علی رغم قدیمی بودن سیستم انتقال نفت، این خطّ لوله همچنان به منزلۀ مسیر صادراتی بالقوه با اروپا و امریکا، مطرح و حتی در بررسی هایی، هزینه های انتقال نفت از این خطّ لوله کمتر از انتقال آن با کشتی و از کانال سوئز به اروپا بیان شده است. سناریوهای مختلف عربستان برای دورزدن تنگۀ هرمز با توجه به توضیحات، فقط دو خطّ لوله شرق- غرب (Petroline) و عراق- عربستان(IPSA) در عربستان، ظرفیت های عظیم و قابل توجهی برای انتقال نفت خام به خارج از خلیج فارس و دریای سرخ را دارند. بر اساس تحقیقات مرکز مطالعات جیمز بیکر و دانشگاه رایس در امریکا، هزینه ها و توان بالقوۀ عربستان برای انتقال نفت خام به خارج از تنگۀ هرمز در سناریوهایی بررسی شده اند. این سناریوها بر این اساس استوارند که با استفاده از مواد شیمیایی به نام DRA ظرفیت بهره برداری خطوط لولۀ موجود را بدون افزودن خطوط لولۀ جدید و صرف هزینه های سرمایه گذاری بالا، افزایش دهند. درواقع DRA، ترکیبات شیمیایی است که با کاستن اصطکاک میان خطوط لوله و سیالات درون آن توان انتقال خطوط لوله را افزایش می دهند؛ به طوری که تزریق 30ppm از این ترکیبات سبب کاهش 35درصد از اصطکاک خطّ لوله و نفت درون آن می شود. تزریق 70ppm نیز افت 50درصدی اصطکاک را به دنبال خواهد داشت که این امر به معنای دوبرابرشدن توان پمپاژ و انتقال خطوط لولۀ موجود برحسب اسب بخار است. این مادۀ شیمیایی در بسیاری از کشورها تاکنون استفاده شده و نتایج بسیار مثبتی داشته است. در ایران نیز پژوهشگاه صنعت نفت، به ساخت این ماده در مقیاس آزمایشگاهی موفق شده است. با توجه به امکان استفاده از چنین فنّاوری، شش سناریو برای توان انتقال نفت خام عربستان در خارج از تنگۀ هرمز و همچنین هزینه های سرمایه گذاری لازم برای آنها در نظر گرفته شده است. سناریو1: در این سناریو تزریق DRA و نصب توان پمپاژ اضافی در تلمبه خانه ها، در دو خطّ لوله Petroline و IPSA فرض می شود. این گزینه به احداث خطّ لولۀ جدیدی از منطقه آبقیق در شرق عربستان به تلمبه خانۀ شمارۀ3 نیز نیاز دارد. با در نظر گرفتن فروض ذکرشده، این دو خطّ لوله توان انتقال 11میلیون بشکه در روز نفت خام را به دریای سرخ خواهند داشت. هزینۀ سرمایه گذاری لازم برای پیاده سازی این سناریو حدود 1میلیارد دلار است. سناریو2: این سناریو با فرض تزریق DRA و نصب توان پمپاژ اضافی در تلمبه خانه ها، در دو خطّ لوله Petroline و IPSA در نظر گرفته می شود. این گزینه نیز به احداث خطّ لولۀ جدیدی از منطقه آبقیق در شرق عربستان به تلمبه خانۀ شمارۀ3 نیاز دارد. با در نظر گرفتن این فرضیه ها، این دو خطّ لوله توان انتقال 9میلیون بشکه در روز نفت خام را به دریای سرخ خواهند داشت. هزینۀ سرمایه گذاری لازم برای پیاده سازی این سناریو حدود 500میلیون دلار است. سناریو3: تزریق DRA و نصب توان پمپاژ اضافی در تلمبه خانه ها، در خطّ لولۀ Petroline در این سناریو در نظر گرفته می شود. در این سناریو از خطّ لولۀ IPSA نیز استفاده نخواهد شد. با این فروض، ظرفیت انتقال نفت خام خطّ لوله Petroline به 3/8میلیون بشکه در روز افزایش پیدا خواهد کرد. هزینۀ سرمایه گذاری لازم برای پیاده سازی این سناریو حدود 590میلیون دلار است. سناریو4: در این سناریو تزریق DRA و نصب پمپ پروانه ای در خطّ لوله Petroline در نظر گرفته می شود. ضمن اینکه از خطّ لوله IPSA نیز استفاده نخواهد شد. با این فروض، ظرفیت انتقال نفت خام خطّ لوله Petroline به 8/6میلیون بشکه در روز افزایش پیدا خواهد کرد. هزینۀ سرمایه گذاری لازم برای پیاده سازی این سناریو حدود 200میلیون دلار است. سناریو5: نصب توان پمپاژ اضافی در تلمبه خانه ها و تزریق DRA در خطّ لولۀ Petroline در این سناریو فرض می شود. همچنین این سناریو به ساخت خطّ لولۀ جدیدی میان منطقۀ آبقیق و تلمبه خانه شمارۀ3 نیز نیاز خواهد داشت. استفاده از خطّ لولۀ IPSA نیز بدون بازسازی آن و تزریق نفت خام از تلمبه خانۀ شمارۀ3 به این خطّ لوله از فروض این سناریو است. ظرفیت انتقال خطوط لولۀ موجود با در نظر داشتن این فروض به 9/9میلیون بشکه در روز افزایش می یابد. هزینۀ سرمایه گذاری لازم نیز حدود 860میلیون دلار برآورد می شود. سناریو6: در این سناریو تزریق DRA در خطّ لولۀ Petroline و نصب توان پمپاژ اضافی در تلمبه خانه ها، در قسمت بین منطقۀ آبقیق و تلمبه خانۀ شمارۀ3 و بکارگیری پمپ پروانه ای جدید از تلمبه خانۀ شمارۀ3 تا بندر ینبع در نظر گرفته می شود. در این سناریو تعمیر و راه اندازی خطّ لولۀ IPSA برای انتقال نفت خام از تلمبه خانۀ شمارۀ3 به بندر موجز نیز در نظر گرفته می شود. ظرفیت انتقال نفت خام در این سناریو با صرف هزینۀ سرمایه گذاری حدود 260میلیون دلار به 4/8میلیون بشکه در روز افزایش می یابد. با توجه به سناریوهای ذکرشده، بطور بالقوه با صرف هزینۀ سرمایه گذاری حدود 1میلیارد دلار، افزایش ظرفیت انتقال دو خطّ لولۀ Petroline و IPSA به 11میلیون بشکه در روز امکان دارد. البته براساس بررسی های مرکز مطالعات جیمز بیکر همۀ گزینه های فوق به سفارش و نصب تأسیسات و تجهیزات جدیدی نیاز دارند که کمترین زمان برای سفارش و نصب و راه اندازی آنها 12 تا 18ماه است. همچنین تعمیر و راه اندازی مجدد خطّ لوله IPSA حداقل به سه ماه زمان نیاز دارد. در جدول 1 و 2 اقلام هزینه ای و ظرفیت انتقال خطوط نفت عربستان در سناریوهای مختلف بیان شده اند. البته کسب اطلاع از اینکه عربستان تاکنون دربارۀ عملیاتی کردن کدام یک از این سناریوها اقدام کرده، با توجه به محرمانه بودن موضوع و نشر محدود اطلاعات از سوی عربستان تاکنون میسّر نشده است. درمجموع توان اسمی همۀ مسیرهای موجود برای انتقال نفت خام بدون نیاز به عبور از تنگۀ هرمز در منطقۀ خلیج فارس حدود 11میلیون بشکه است که حدود 8میلیون بشکه در روز از این ظرفیت به دلیل مسائلی چون: در دست راه اندازی بودن، تخریب در جنگ، قدیمی بودن خطّ لوله، مشکلات سیاسی میان کشورهای مختلف، توجیه پذیرنبودن انتقال از آنها در شرایط عادی و غیره اکنون استفاده نمی شود، اما اگر به هر دلیلی عبور و مرور از تنگۀ هرمز با مانع روبه رو شود و با فرض استفاده از فنّاوری DRA در دو خطّ لولۀ IPSA و Petroline عربستان، پتانسیل انتقال 8/13 میلیون بشکه در روز نفت خام از خارج از تنگۀ هرمز از خطوط لولۀ موجود وجود دارد که در جدول3 جزئیات آنها بیان شده است. ذخیره سازی نفت خام عربستان سعودی عربستان علاوه بر دراختیار داشتن ظرفیت قابل ملاحظه برای صادرات نفت خام از خطّ لوله به دریای سرخ، به ذخیره سازی گستردۀ نفت خام در غرب این کشور(در مجاورت دریای سرخ) و همچنین در سایر کشورها اقدام کرده است. عربستان پنج مخزن ذخیره سازی استراتژیک زیرزمینی محرمانه به ظرفیت 12میلیون بشکه دارد که در مدینه، ریاض، قسیم، جده و ابها(Abha) قرار دارند. علاوه بر این عربستان برای کاهش ریسک صادرات به بازارهای عمدۀ خود در مواقع بحرانی، 12میلیون بشکه در اکیناوای ژاپن، رتردام هلند و سدی کریر مصر(کاناال سوئز) ذخایر نفت خام تدارک دیده است. براساس اطلاعات منتشرشده در بندر ینبع و موجز نیز حدود 22میلیون بشکه توانایی ذخیره سازی نفت خام وجود دارد. ناوگان نفتکش های عربستان نیز از توانایی زیادی برای ذخیره سازی نفت خام بهره مندند. همچنین بر اساس اعلام پایگاه JODI مجموع حجم ذخیره سازی نفت خام عربستان در داخل و خارج از این کشور 284میلیون بشکه است. درواقع باید توجه کرد، به عنوان نمونه، 12میلیون بشکه ذخیره سازی به عربستان این امکان را می دهد که بدون افزایش در میزان تولید خود، به مدت30روز، 400هزار بشکه در روز عرضۀ نفت خام خود به بازارهای جهانی نفت خام را افزایش دهد. جمع بندی و نتیجه گیری درمجموع حدود 18میلیون بشکه نفت خام در روز از تنگۀ هرمز نفت صادر می شود و مجموع توان خطوط لولۀ موجود منطقه برای دورزدن تنگۀ هرمز حدود 11میلیون بشکه در روز است. البته در شرایط اضطراری که کشورهای منطقه به استفاده از فنّاوری DRA مجبور شوند، ظرفیت قابل انتقال خطوط لولۀ موجود به حدود 14میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. این امر بدین معناست که در شرایط اضطراری مانند بسته شدن تنگۀ هرمز، به غیر از نفت خام صادراتی ایران، تقریباً برای 90درصد از نفت خام صادراتی منطقه، امکان انتقال به خارج از خلیج فارس را خواهند داشت (صادرات نفت خام ایران به میزان 5/2میلیون بشکه در روز). از این میزان 11میلیون بشکه در روز به دریای سرخ، 2میلیون بشکه به دریای عمان و 1میلیون بشکه به دریای مدیترانه انتقال می یابد. البته کاهش عرضۀ 4میلیون بشکه ای در بازار نفت در شرایطی که دسترسی به نفت مازاد کشورهای منطقۀ خلیج فارس هم مهیا نباشد، بحرانی جدّی در بازار نفت جهان به دنبال خواهد داشت. همچنین انتقال نفت خام کشورهای خلیج فارس به دریای سرخ، هزینه ها و زمان صادرات مجدد آن به بازارهای آسیایی که عمدۀ نیازشان را از کشورهای خلیج فارس تأمین می کنند، افزایش می دهد. بر اساس مطالعات انجام شده، پنج روز زمان لازم است تا نفتکش ها از باب المندب در دریای سرخ، نفت خام عربستان را به مشتریان آسیایی آن تحویل دهند. در میان کشورهای منطقه، عربستان سعودی بیشترین ظرفیت خطوط لولۀ انتقال نفت خام به خارج از خلیج فارس را دراختیار دارد؛ به طوری که با استفاده از فنّاوری تزریق مواد شیمیایی DRA و همچنین سرمایه گذاری حدود 1میلیارد دلار، می تواند حدود 11میلیون بشکه را در روز از شرق به غرب کشورش در دریای سرخ انتقال دهد. درواقع عربستان می تواند با افزودن مواد شیمیایی DRA و صرف هزینه های سرمایه گذاری ناچیز در دو خطّ لولۀ Petroline و IPSA، ظرفیت انتقال این دو خطّ لوله را 64درصد افزایش دهد و از 7/6میلیون بشکه در روز به 11میلیون بشکه در روز برساند. البته برای تزریق مواد شیمیایی DRA و نصب تأسیسات جانبی لازم به 12 تا 18ماه زمان نیاز است که با توجه به محرمانه بودن موضوع و انتشار اطلاعات محدود از طرف دولت عربستان مشخص نیست، در این زمینه اقدامی آغاز شده است یا خیر. همچنین ظرفیت ذخیره سازی نفت خام عربستان در داخل و خارج از این کشور، این امکان را مهیا می کند که عربستان بدون نیاز به افزایش تولید خود به عرضۀ بیشتری از نفت خام خود به بازارهای جهانی نفت قادر باشد. برخلاف عربستان، کویت تنها کشوری است که هیچ گزینۀ مستقیمی برای صادرات نفت خام خود در خارج از تنگۀ هرمز ندارد. کویت در 2011 حدود 4/2میلیون بشکه در روز صادرات نفت خام داشته است و البته می تواند از خطّ لولۀ غیرفعال عراق- عربستان(IPSA) که از کویت می گذرد و به دریای سرخ متصل می شود، نفت خام خود را صادر کند که این امر هم با توجه به اینکه 80درصد صادرات نفت خام عراق از خلیج فارس صورت می گیرد و در صورت بسته شدن تنگۀ هرمز، این کشور چاره ای جز انتقال آن از خطّ لولۀ فی مابین خود با عربستان(IPSA) ندارد، بعید به نظر می رسد. باوجوداین، هر چند صادرات نفت خام از خارج از تنگۀ هرمز مسیرهایی دارد، اما انتقال و صادرات ال ان جی خارج از تنگۀ هرمز هیچ مسیر جایگزینی ندارد. قطر اکنون 77میلیون تن در سال ال ان جی تولید می کند که حدود 30درصد از عرضۀ جهانی آن است. قطعاً توقف در روند عرضۀ این میزان ال ان جی، قیمت و بازارهای جهانی گاز را دگرگون خواهد ساخت. همچنین به غیر از نفت و گاز صادارتی از تنگۀ هرمز، کشورهای منطقه به واردات و صادرات مواد پتروشیمی، فراورده های نفتی، کالا و تجهیزات، مواد غذایی و... از این تنگه وابستگی بسیاری دارند که در صورت بروز هرگونه اتفاق در تنگۀ هرمز همۀ این موارد آسیب خواهند دید. درواقع بستن تنگۀ هرمز، به امنیت انرژی جهان و کشورهای منطقه آسیب جدّی می رساند. در این میان برای امریکا تلاش در راستای کاهش اهمیت تنگۀ هرمز اولویت استراتژیک دارد؛ چراکه وابستگی جهان به تنگۀ هرمز قدرت عمل ایران را در مواجهه با امریکا و غرب افزایش می دهد. بنابراین امریکا ضمن تلاش برای کاهش وابستگی اقتصاد جهان به نفت وارداتی از ایران و کمرنگ کردن نقش آن در بازارهای جهانی نفت خام، به دنبال خارج کردن یک برگ برنده از دستان ایران است؛ امتیازی که ایران با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک خود در اختیار دارد.
متن کامل [PDF 1286 kb]   (520 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي |
دریافت: ۱۳۹۲/۸/۲۶ | پذیرش: ۱۳۹۲/۹/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۲/۹/۲۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2018 All Rights Reserved | Journal of Exploration & Production Oil & Gas

Designed & Developed by : Yektaweb

تحت نظارت وف ایرانی