دوره 1391، شماره 92 - ( 8-1391 )                   جلد 1391 شماره 92 صفحات 23-25 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

وروانی فراهانی ابوالفضل. نگاهی به سامانۀ‌ دیسپچینگ نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران. ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز. 1391; 1391 (92) :23-25

URL: http://ekteshaf.nioc.ir:80/article-1-189-fa.html


مدیریت نظارت بر تولید نفت و گاز
چکیده:   (4696 مشاهده)
امروزه سیستم های پیشرفتۀ کنترلی در افزایش بهره‌ وری صنایع، نقش به سزایی دارند و بدون استفاده از آنها امکان بهره وری از همۀ پتانسیل های صنایع بزرگی چون صنایع نفت، گاز، پالایش، پتروشیمی، برق و غیره امکان پذیر نخواهد بود. صنایع عظیمی چون صنعت نفت با چنین گسترۀ وسیع جغرافیایی، تنوع سیستم های کنترلی و بهره برداری و حتی گوناگونی محصولات تولیدی و فراوانی مراکز مبادلاتی، نیازمند مدیریتی در سطح کلان است که آن هم بدون بهره گیری از سیستم های پیشرفتۀ دیسپچینگ امری دشوار و شاید دست نیافتنی به نظر می ‌رسد. بدین منظور صنعت نفت که به نوعی پیشران صنایع دیگر در کشور محسوب می شود، برای نیل به اهداف مدیریتی، نظارتی، کنترلی و نیز عرضۀ بهینۀ خدمت، استفاده از ابزارهای کنترلی پیشرفته نظیر اسکادا را در قالب طرح های دیسپچینگ در دستورکار خود دارد. ضرورت استفاده از دیسپچینگ گستردگی شبکۀ نفت و گاز، اعم از فرایند تولید، انتقال و توزیع و نیز اهمیت دقت در کنترل میزان تولید، توزیع و مبادلات، استفاده از سیستم دیسپچینگ را بیش از پیش ضروری می کند. با دراختیار داشتن چنین سیستم‌ هایی می توان به آسانی و با سرعت و قابلیت اطمینان بالا، همۀ عملیات لازم از قبیل نمایش و انتقال اطلاعات، تشخیص مؤثر و ردیابی خطاهای بوجودآمده را بررسی و کنترل کرد. امروزه دیسپچینگ الزامی حیاتی برای نظارت بهتر و مدیریت کارآمد معرفی می شود. دیسپچینگ با دسترسی به اطلاعات دقیق، سریع و کافی از همۀ بخش های تولید، انتقال، توزیع و مصرف و با بهره گیری از نرم افزارهای تحلیلی برای پردازش اطلاعات، اتخاذ تصمیمات مدیریتی در سطوح مختلف را بادقت و سرعت بالا انجام‌پذیر خواهد کرد. دیسپچینگ نه تنها ابزاری مؤثر در مدیریت خطاهای بوجودآمده در سیستم و اصلاح به موقع آن است، بلکه با استفاده از آن می توان به برنامه ‌ریزی بهینه در تولید، کاهش تلفات و شناسایی منابع هدررفتگی و توازن در عرضه و تقاضا دست یافت. قابلیت تهیه و نگهداری گزارش های دقیق و جامع عملکردی از سیستم و محاسبات دقیق مبادلات انجام شده از دیگر مزایای استفاده از اسکاداست. اسکادا چیست؟ با پیشرفت و گسترش صنایع و نیز پراکندگی عوامل دخیل در صنعت، نیاز به جمع آوری اطلاعات از نقاط مختلف محسوس ‌تر شد و بدین منظور سیستم مخابرات سیمی برای انتقال اطلاعات شکل گرفت. این سیستم مخابراتی که تله متری(telemetry) نامیده می شود، هنوز هم در صنایع کاربرد دارد. پس از احساس نیاز به ارتباطات بیشتر، فنّاوری رادیویی توسعه یافت. تا اوایل 1960 رادیوتله متری یک طرفه استفاده می شد و چنانچه نیاز به صدور دستور کنترلی می بود، باید هزینۀ دوبرابری پرداخت می شد تا مرکز کنترل پس از دریافت اطلاعات و پردازش، سیگنال فرمان کنترلی را ارسال کند. اوایل دهۀ 1970 و با رشد سیستم های دوطرفه و نیاز صنایع به ارتباط با مناطق دوردست، اصطلاح اسکادا رایج شد. اسکادا مخفف Supervisory Control And Data Accusation، به معنای کنترل نظارتی و جمع آوری داده و در اصطلاح، فنّاوری است که اطلاعات را از مراکز دور و نزدیک، جمع آوری و به مرکز کنترل انتقال می ‌دهد و در آنجا در صورت نیاز فرمان کنترلی را به سایت ارسال می کند. یک سیستم اسکادا، برای تعداد سنسورها هیچ محدودیتی ندارد و دوطرفه بودن و قابلیت انتخاب آرایش ارتباط مراکز مختلف با هم و با مرکز، از مشخصات و تفاوت های آن با سیستم تله ‌متری است. تعیین زمان پاسخ دهی و نمونه برداری فیزیکی از مزایای سیستم اسکادا به حساب می آید و بدین صورت، تناوب دریافت و ارسال داده قابل کنترل و تنظیم است. یک سامانۀ دیسپچینگ معمولاً بخش های اصلی زیر را شامل می شود: 1- پایانه های راه دور(RTU): وظیفۀ جمع آوری اطلاعات دیجیتال و آنالوگ از نقاط مختلف شبکه و ارسال آن به مرکز دیسپچینگ را بر عهده دارد. 2- مرکز دیسپچینگ: یک سیستم چندلایه ای سلسله مراتبی با قابلیت تعریف میزان دسترسی هاست که وظیفۀ دریافت، پردازش، نمایش و بایگانی اطلاعات از پایانه های راه دور و ارسال فرمان در صورت نیاز را بر عهده دارد. علاوه بر مرکز دیسپچینگ اصلی، مراکز دیگری از قبیل مراکز استانی، مراکز عملیاتی، مراکز میانی و غیره می توانند، سلسله مراتبی باشند و عملیات فیلترینگ اطلاعات یا استفاده و تصمیم گیری در آن سطح را فراهم کنند. در بیشتر مراکز دیسپچینگ، مرکز دیگری به صورت یدکی دائمی(Hot Redundant) از همۀ جوانب با مرکز اصلی باربری می کند و به طور موازی در محل جغرافیایی دیگری است که وظیفۀ پشتیبانی مرکز اصلی را برعهده دارد و در صورت بروز مشکلات فنی و خروج از سرویس مرکز اصلی، نقش جایگزین را ایفا می کند. 3- کانال های مخابراتی: یکی از اجزای مهم سامانه های دیسپچینگ، زیرساخت های مخابراتی برای برقراری ارتباط است که بدون چنین بسترهایی امکان پذیر نیست و اتصال هیچ کدام از اجزای سیستم اعم از RTUها، مراکز عملیاتی، واحدهای بهره برداری و مرکز اصلی ممکن نخواهد بود. 4- نرم افزارهای کاربردی: برای شبیه سازی، تحلیل شبکه، محاسبات و پردازش داده، پیش بینی پارامترهای شبکه و تقویت قدرت تصمیم گیری و گزارش گیری به نرم افزار کاربردی قوی نیاز است تا ضمن ارتباط با نرم افزار اسکادا موارد اضافی زیر را نیز به خوبی انجام دهد: - محاسبۀ ذخایر(در صورت قابل ذخیره بودن مورد کنترل)؛ - شبیه سازی لحظه ای پارامترهای خطوط نفت و گاز اعم از فشار، دما، ترکیبات سیال و غیره؛ - بررسی موازنه؛ - بهینه سازی عملیات ارسال و توزیع؛ - تحلیل پارامترهای کیفی و شبیه سازی عملیاتی که قرار است در آینده انجام شود. دیسپچینگ شرکت ملی گاز ایران ایران دومین کشور دارندۀ منابع گازی و چهارمین تولیدکنندۀ گاز طبیعی دنیاست. سامانۀ دیسپچینگ شرکت ملی گاز ایران، به منزلۀ یکی از مهم ترین واحدهای ناظر بر تولید گاز در پالایشگاه های گاز و توزیع آن در نقاط مختلف کشور عمل می کند که مدیریت راهبری شبکۀ تأمین گاز کشور با بیش از 165میلیارد مترمکعب تولید سالیانه، 33000کیلومتر خطوط لولۀ پرفشار و تعداد بیشماری از مشترکان نیروگاهی، صنعتی، خانگی و تجاری از وظایف عمدۀ مدیریت دیسپچینگ شرکت ملی گاز ایران است که با هماهنگی بین بخش های مختلف تولید، انتقال و توزیع گاز، کنترل و مدیریت شبکۀ انتقال گاز کشور، کنترل کمّیت و کیفیت گاز و نظارت بر اندازه گیری گاز صورت می پذیرد. پروژۀ دیسپچینگ شرکت ملی گاز ایران از 1380، شروع و در 1386، بهره برداری شد. سامانۀ دیسپچینگ شرکت ملی گاز، قابلیت های زیادی دارد که به برخی از آنها اشاره می شود: * تحصیل اطلاعات: جمع آوری لحظه ای پارامترهای کمّی و کیفی شبکۀ سراسری گاز به صورت سیگنال های آنالوگ و دیجیتال؛ * نظارت(Monitoring): با مشاهدۀ اطلاعات به صورت سمعی و بصری؛ * کنترل: ارسال فرمان هاپس از تصمیم گیری؛ * پردازش اطلاعات: ذخیره و نگهداری داده های موردنیاز برای بررسی های آینده؛ * گزارش گیری: تولید گزارش های لحظه ای، دوره ای و آماری. این سامانه چهار وظیفۀ اصلی در شرکت ملی گاز دارد که به اختصار هریک از آنها معرفی می شوند: 1- تولید در زمینۀ تولید، این سامانه وظیفۀ هماهنگی با بالادستی، برنامه ریزی تولید و تعمیرات پالایشگاه های گاز و اندازه گیری خروجی آنها را بر عهده دارد. 2- انتقال انتقال داده ها از نقاط مختلف به مرکز، کنترل عملیات ایستگاه ها و مسیرهای انتقال گاز، بهینه ‌سازی و استفادۀ حداکثر از امکانات انتقال گاز(کاهش انرژی مصرفی) و برنامه ریزی تعمیرات اساسی ایستگاه ها و خطوط انتقال نیز جزو وظایف این واحد است. 3- توزیع کنترل کمّیت و کیفیت گاز تحویلی به مصرف کننده ها، برنامه ریزی و کنترل مصارف و تعمیرات ایستگاه های ورودی نیروگاه ها و شهرها در حیطۀ مسئولیت های این سامانه است. 4- واردات و صادرات نظارت بر واردات و صادارت گاز و مبادله با کشورهای همسایه نیز بخشی از وظایف این سامانه است. دیسپچینگ نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران شرکت ملی نفت ایران مصمم است، سیستم نظارت و کنترل بر زیرمجموعۀ تولید نفت، گاز و میعانات گازی را مستقر کند. این سیستم از مبادی تولید و کارخانجات بهره برداری تا صادرات یا تحویل به پالایشگاه ها، پتروشیمی ‌ها و سایر تحویل گیرندگان تولیدات شرکت ملی نفت اعم از نفت، گاز، مایعات و میعانات گازی را شامل می شود. اهداف کلان کنترل و نظارت این سامانه به شرح ذیل است: 1- یکپارچه سازی، کنترل و پایش جریان تولید و تحویل نفت و گاز از چاه های تولیدی نفت و گاز تا مبادی تحویل داخلی و صادراتی؛ 2- افزایش قابلیت اطمینان سیستم تولید نفت و گاز با پیش بینی وقایع احتمالی؛ 3- امکان برنامه ریزی تخصیص نفت و گاز، همزمان با توسعۀ میادین؛ 4- جمع آوری و تحلیل مکانیزۀ اطلاعات؛ 5- تهیۀ گزارش های موردنیاز برای اطلاع رسانی دقیق و به هنگام برای تصمیم گیری های حساس؛ 6- امکان برنامه ریزی تعمیرات همزمان برای مدیریت تولید؛ 7- اندازه گیری و محاسبات میزان نفت و گاز تحویلی به مبادی تحویل داخلی و صادراتی؛ 8- تسهیل در اجرای اصل 44 قانون اساسی. با انجام این پروژه، گزارش های متنوعی به منزلۀ خروجی نرم افزار اسکادا برای لایه های مختلف مدیریتی و برنامه ‌ریزی، قابل تولید است. برخی از این گزارش ها عبارتند از: - گزارش های بهره وری هر واحد از لحاظ مصرف انرژی و میزان تولید و اصلاح میزان بهره وری؛ - گزارش های مقایسه ای واحدهای مشابه یا استخراج میزان خطای مبادلاتی؛ - گزارش های ادواری تغییرات بهره وری؛ - گزارش های موردنیاز برای مطالعات مخزن؛ - گزارش های حوادث و ورود و خروج از سرویس ‌های تولیدی از میادین و نقاط عملیاتی؛ - ارائۀ برنامه های تعمیرات و نگهداری مرتبط؛ - ارائۀ آمارهای مخازن صادراتی و تحویلی به سایر واحدها مانند پالایشگاه ها و پتروشیمی ‌ها؛ - ارائۀ گزارش های روند تغییرات کیفی و دریافت آمارهای کیفیت محصولات. در سیستم های دیسپچینگ، لایه بندی اطلاعات، فیلترینگ، اعمال محدودیت و تعریف سطوح دسترسی کاملاً امکان پذیر است و با توجه به محدودیت زیرساخت های مخابراتی و انتقال اطلاعات و نیز بی نیازی به همۀ اطلاعات برای همۀ سطوح، پروژۀ دیسپچینگ ملی نفت و گاز قرار است حداقل در چهار لایه با سطوح دسترسی متفاوت راه اندازی شود. لازم به ذکر است، اجرای طرح اجرای سامانۀ دیسپچینگ شرکت های ملی نفت و گاز از 1389 در شرکت ملی نفت ایران کلید خورد و در همان سال نیز پیمانکاری برای مطالعات مقدماتی و تفصیلی، طراحی مهندسی، تهیۀ اسناد مناقصه و انجام مناقصه و نظارت بر فرایند انتخاب پیمانکار طرح ملی دیسپچینگ انتخاب شد و هم اکنون در شرف تکمیل مراحل قانونی برای برگزاری مناقصه است. سخن پایانی اهمیت سامانۀ ملی دیسپچینگ نفت و گاز در سطح مدیران و کارشناسان صنعت نفت روشن، اما راه اندازی این سامانه با چالش هایی مواجه است که در صورت توجه به آنها می توان آیندۀ درخشانی را در این طرح متصور بود. ازجمله چالش های پیش رو می توان به تخصیص به موقع و کافی منابع مالی موردنیاز برای اجرای این طرح اشاره کرد. همچنین انتخاب پیمانکار مناسب که از تجربه و توان کافی برای انجام این طرح برخوردار باشد، بسیار مهم است. البته یکی از دغدغه ‌های اساسی و شاید عمده در اجرای این طرح، ضعف زیرساخت های مخابراتی و ارتباطی کشور است. بدیهی است مهیابودن زیرساخت های مخابراتی مناسب در کشور می تواند به کاهش زمان و هزینۀ انجام این پروژه منجر شود. اگرچه زیرساخت ها و بسترهای مخابراتی یکی از گلوگاه های پروژۀ دیسپچینگ به شمار می رود و حجم و گسترۀ عملیاتی شرکت نفت بسیار بالاست، اما نکتۀ حائز اهمیت اینکه خوشبختانه در برخی از شرکت های تولیدی شرکت ملی نفت، نظیر شرکت نفت فلات قاره، نفت و گاز پارس و نفت و گاز اروندان در این زمینه قدم هایی برداشته شده و سامانه ‌ای برای داده برداری از سکوها و نقاط تولیدی راه اندازی شده که در بُعد اجرا بسیار ارزشمند است. البته تجربیات شرکت ملی گاز ایران نیز در بسیاری از مسائل راهگشا خواهد بود. بدون شک با اهتمام والای همکاران شرکت ملی نفت ایران و تدبیر و دوراندیشی مدیران این صنعت عظیم، این صنعت افق هایی والاتر را درخواهد نوردید.
متن کامل [PDF 190 kb]   (3177 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي |
دریافت: ۱۳۹۲/۸/۲۶ | پذیرش: ۱۳۹۲/۹/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۲/۹/۲۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2018 All Rights Reserved | Journal of Exploration & Production Oil & Gas

Designed & Developed by : Yektaweb

تحت نظارت وف ایرانی