دوره 1391، شماره 92 - ( 8-1391 )                   جلد 1391 شماره 92 صفحات 19-22 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

قدردان اکبر، داوری علی، شهباز مرادی سعید. ارزیابی معماری سازمانی شرکت ملی نفت ایران از دیدگاه کارشناسان منابع انسانی. ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز. 1391; 1391 (92) :19-22

URL: http://ekteshaf.nioc.ir:80/article-1-188-fa.html


1- کارشناس ارشد نظارت و ارزيابی عملکرد
2- دکترای مديريت دانشگاه علامه طباطبايی
3- دکترای مديريت منابع انسانی دانشگاه تهران و رئيس پژوهش و برنامه ريزی راهبردهای منابع انسانی
چکیده:   (4184 مشاهده)
سازمان ها، به منزلۀ نهادهای اجتماعی متأثر از تحولات، دچار پیچیدگی های روزافزونی در سیستم ها و تعاملات خویش می شوند و به ناچار برای همراهی یا رهبری در عصر تحول، به برنامه ریزی و بازنگری خویش نیاز دارند. نبود چارچوب ها و روش های مدون، باعث تشکیل سیستم هایی غیرقابل مقایسه، فاقد ارزش افزودۀ سازمانی، به صورت جزیره ای و غیرقابل ارتباط با هم می شود و هزینه های موازی کاری زیادی را برای سازمان در پی  خواهد داشت. با توجه به چرخۀ حیات بکارگیری سیستم های اطلاعاتی یکپارچه در سازمان های بزرگ می توان دید که سازمان های فوق در نخستین مرحله، به نوعی برنامه ریزی کلان و درازمدت در حوزۀ فنّاوری اطلاعات نیاز دارند که قادر به ارائه مشخصات سیستم های هدف، نحوۀ تعامل آنها، طرح های اجرایی (پیاده سازی، راه اندازی و انتقال از وضع فعلی به وضع مطلوب)، پیش بینی بستر فنّاوری و استانداردهای موردنظر باشد. در ضمن با توجه به تحولات سریع حوزۀ فنّاوری اطلاعات و ارتباطات، بازنگری دوره ای در فواصل نسبتاً کوتاه نیز یکی از ملزومات این امور است. در دهۀ اخیر روش های مدرن برنامه ریزی و معماری سیستم های اطلاعاتی ایجاد شده اند که به صورت کلی برنامه ریزی معماری سازمانی خوانده می شوند. در این روش ها براساس استراتژی های مأموریتی، نیازمندی های مأموریتی و مدل های کارکردی، به تهیۀ معماری داده ها، برنامه های کاربردی سیستم های اطلاعاتی و فنّاوری های موردنیاز اقدام می شوند و درنهایت با ارائۀ طرح های اجرایی و انتقالی به مراحل پیاده سازی و راه اندازی وارد می شوند. خروجی فرایند برنامه ریزی معماری سازمانی نقشه های فنی از معماری موجود و معماری مطلوب است که به همراه طرح های اجرایی و انتقالی (از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب)، مستندات لازم برای ورود به مراحل طراحی و پیاده سازی سیستم ها را فراهم می سازند. معماری سازمانی1 را زکمن2 برای اولین بار طرح کرد. معماری سازمان ابتکاراتی بیش از سازمان دهی مجدد، بازمهندسی یا برنامه ریزی استراتژیک را پوشش می دهد. معماری سازمان شامل ایجاد، مدیریت مستمر و چارچوبی برای سازمان آینده است. این چارچوب دگرگونی بنیادی و مستمر در گسترۀ سازمانی را هدایت می کند و توجه توأمان بر تغییر محتوا (چرایی) و فرایند (چگونگی) در مقیاس وسیع را امکانپذیر می سازد. رویکرد معماری سازمان، نگرش سیستمی به سازمان است. بنابراین همۀ اجزای سازمان را در تعامل با یکدیگر می داند و بر آثار تغییر در هریک از عناصر سازمانی بر دیگر عناصر تأکید می کند. معماری سازمانی توجه مدیران را بر سه عنصر اصلی در سازمان یعنی استراتژی، معماری فرایندها و معماری اطلاعات جلب می کند. معماری سازمان راهکاری جامع برای یکپارچگی درونی و درعین حال سازگاری سازمان های جدید با تغییرات محیطی است. اولین مزیت معماری سازمانی اطمینان از هماهنگی استراتژی های اطلاعاتی با استراتژی های سازمانی است. دومین مزیت آن ارتباط دهی مهندسی مجدد فرایندهای سازمانی با معماری اطلاعات در سازمان است. سومین مزیت معماری سازمان، امکان تسری استراتژی های سازمان به فرایندهای انجام کار در قالبی پویاست. می توان چهارمین مزیت را ایجاد یکپارچگی در سیستم های اطلاعاتی و فراگیر برای بهبود امور کسب وکار در سازمان بیان کرد. چارچوب های معماری سازمانی سند چارچوب معماری سازمانی ایالت کالیفرنیا، معماری سازمانی را یک پایۀ منابع اطلاعات استراتژیک که کسب وکار، اطلاعات لازم برای ادارۀ کسب وکار، فنّاوری های لازم برای پشتیبانی عملکردهای کسب ‌وکار، فرایندهای انتقالی (از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب) لازم برای پیاده ‌سازی فنّاوری های جدید در پاسخگویی به نیازهای درحال تغییر در کسب وکار معرفی می کند، می داند. درواقع مدل های معماری سازمانی را می توان تلاشی برای، اتصال بین تدوین و اجرای استراتژی به شمار آورد (ویسی، 2001). چارچوب های معماری سازمان، روش های سازماندهی شده برای پیاده سازی معماری سازمانی است. برخی از این چارچوب ها در ادامه معرفی می شوند. چارچوب سی فورآی اس آر3 در این چارچوب کل سازمان به صورت ترکیبی از گره ها که با یک سری خطوط نیاز با هم تعامل دارند، مدل سازی می شود. هر گره می تواند تولیدکننده، پردازش کننده یا مصرف کنندۀ اطلاعات باشد و خطوط نیاز، حامل اطلاعاتی اند که بین گره ها در جریان است. این چارچوب در عین کاهش دیدگاه ها در مقایسه با مدل های دیگر جامعیت دارد (ورتمن، 2000). این مدل برای توصیف سطوح مختلف یک سیستم از سه دیدگاه زیر استفاده می کند. دیدگاه معماری عملیاتی: توصیفی کامل از عناصر عملیاتی، فعالیت ها، نحوۀ گردش عملیات و احتیاجات مربوط به تبادل اطلاعات در قالبی تصویری ارائه می دهد. دیدگاه معماری سیستم ها: سیستم ها و ارتباطات بین آنها را بیان می کند. دیدگاه فنی: براساس آن مقررات و دستورالعمل ها، رویه ها و استانداردها تعیین می شوند (رهنورد، 1383، 48). چارچوب معماری سازمانی زکمن مهم ترین مدل ارائه شده در زمینۀ معماری سازمانی را زکمن ارائه داده است. او در 1987، چارچوبی مفهومی برای معماری سامانه های اطلاعاتی معرفی کرد که پس از تکمیل و بسط در 1992، امروزه به منزلۀ راه حل برتر در حوزۀ معماری سازمانی شناخته می شود (سوا، 1992). زکمن، چارچوب خود را با الهام از معماری سازه، ارائه داد که در نوع خود، مزیتی برای این چارچوب محسوب می شود (اسپیواک،1993)؛ چراکه نگاشت از معماری سازه به فنّاوری اطلاعات و ارتباطات، فهم مطلب را برای مخاطبان موضوع معماری که عموماً در سطوح بالای مدیریتی سازمان ها قرار دارند، ساده می کند. چارچوب زکمن درواقع، جدولی است متشکل از تعدادی سلول که هر یک از برخورد یک سطر و یک ستون پدید می آیند. هر سلول، حاوی یک مدل فرض می شود که بیانگر وجهی از معماری از دید گروه خاصی است. رویکرد لایه های معماری سازمان مدل هرم معماری اطلاعات را مؤسسۀ ملی استانداردهای فنّاوری امریکا تدوین کرده است. در این مدل از پایین به بالای هرم، هر لایه بستر و محمل لایۀ بالادستی خود و از طرفی برنامه ریزی برای پیاده سازی آن از بالا به پایین است. همچنین هرم نشانگر آن است که معماری سازمان بر مبنای فنّاوری اطلاعات، مستلزم مشارکت همۀ سطوح استراتژیک میانی و عملیاتی سازمان در فرایند معماری و این خط سیر در هرم مشهود است؛ یعنی از سطوح بالا به پایین ماهیت استراتژیک به عملیاتی نزدیک می شود و این بدان دلیل است که فنّاوری، همۀ سطوح سازمانی را متأثر می سازد و در تصمیم گیری های همۀ سطوح حضور دارد (نیاکی، 1383، 35). این لایه ها عبارتند از: * لایۀ کسب وکار: در این سطح موضوعاتی چون استراتژی های کسب وکار و فنّاوری سازمان، خطّ مشی های دامنه و تصمیم گیری در بارۀ پارادایم های تجاری فنّاوری اطلاعات مانند کسب وکار الکترونیک و... مطرح می شوند. همچنین در این لایه مواردی چون ساختار سازمانی، فرایندهای کسب وکار، سیستم های برنامه ریزی و کنترل، همچنین مکانیزم های اداری و مدیریتی برای حصول به استراتژی ها و اهداف سازمانی تشریح و ارتباط میان آنها مدل سازی می شود. * لایۀ اطلاعات: برای بکارگیری بهینۀ فنّاوری اطلاعات باید اطلاعات موردنیاز، به جریان فرایندهای سازمان بهینه سازی و مدل سازی، وارد و سپس بر مبنای خوشه بندی اطلاعات و ارتباطات گروه های اطلاعاتی با فرایندهای کاری سیستم های موردنیاز سازمان مشخص شوند. در این لایه، مسائلی چون مهندسی مجدد فرایندها برای اصلاح و بهینه سازی گردش کار و اطلاعات مطرح است. * لایۀ برنامه های کاربردی: این لایه دربرگیرندۀ سیستم های کاربردی است که برای دستیابی به کارکردهای تعریف شده در لایه های بالایی لازمند. سیستم هایی چون برنامه ریزی منابع سازمان، مدیریت ارتباطات با مشتری، سیستم های اطلاعاتی مدیریت، و... در این لایه لحاظ شده اند. * لایۀ فنّاوری یا زیرساخت ها: این لایه درحقیقت پیکرۀ ظاهری فنّاوری اطلاعات است و در اذهان عموم جزئی از فنّاوری اطلاعات تصور می شود. این سطح از فنّاوری اطلاعات دربرگیرندۀ فنّاوری های سخت افزاری و نرم افزاری، ازجمله ریزپردازنده ها، رایانه های شخصی، شبکه های رایانه ای، زیرساخت های مخابراتی والکترونیکی، بسترهای نرم افزاری و... می شود. درحقیقت استقرار سیستم های اطلاعاتی سازمان بر محمل این لایه استوار است. فرایند معماری سازمانی این فرایند، مراحلی را شامل می شود که باید به صورت پیوسته، اجرا شوند و مانند سایر فرایندهای اصلی سازمان، فرایندی است که باید همواره در حال طراحی (بازطراحی)، اجرا و ارزیابی باشد. برنامه ریزی راهبردی فنّاوری اطلاعات عبارت است از استخراج چشم انداز، مأموریت، اهداف، ارزش های درازمدت و کوتاه مدت، نقاط قوت و ضعف، تهدیدها و فرصت های سازمان در حوزۀ فنّاوری اطلاعات که خروجی این مرحله، به منزلۀ راهنمای اصلی در برنامه ریزی معماری سازمانی استفاده می شود. 1- برنامه ریزی معماری سازمانی: در این فاز به تعریف معماری سازمانی، استخراج طرح های اجرایی و طرح های انتقالی لازم برای انتقال از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب آن اقدام می شود. 3- اجرای معماری سازمانی: در این فاز به پیاده سازی، راه اندازی و پشتیبانی از معماری سازمانی مطابق با طرح های اجرایی و انتقالی تهیه شده در فاز برنامه ریزی معماری سازمانی اقدام می شود. روش شناسی تحقیق این پژوهش با هدف بررسی وضعیت موجود معماری سازمانی در شرکت ملی نفت ایران انجام شده است. در این پژوهش با توجه به توضیحات ارائه شده در بخش های قبلی، چهار لایۀ کسب وکار، اطلاعات، برنامه های کاربردی و فنّاوری، برای شناخت معماری سازمانی شرکت ملی نفت ایران، بررسی شدند. با توجه به اینکه، هدف این پژوهش بررسی وضعیت موجود است، بنابراین از نوع توصیفی- پیمایشی محسوب می شود. ابزار استفاده شده برای گردآوری اطلاعات لازم، پرسشنامه است که مقیاس پنج گزینه ای لیکرت دارد. برای گردآوری اطلاعات، در نیمۀ اول سال 1391، پرسشنامۀ پژوهش بین کارشناسان این حوزه در مدیریت توسعۀ منابع انسانی شرکت ملی نفت توزیع شد و درنهایت 28پرسشنامه بازگشت داده شد. لازم به ذکر است، آلفای کرونباخ پرسشنامه 96درصد محاسبه شد. در ادامه نتایج آماری مربوط به حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها ارائه شده است. ویژگی های پاسخگویان جدول1، میزان تحصیلات، میانگین پایۀ شخصی، سازمانی و سابقۀ کار پاسخگویان را نشان می دهد. آمار توصیفی لایه ها و معیارهای معماری سازمانی جدول2، آمار توصیفی لایه های معماری سازمانی را در شرکت ملی نفت ایران نشان می دهد. همانطور که ملاحظه می شود لایۀ زیرساخت، بیشترین میانگین و لایۀ اطلاعات، کمترین میانگین را دارد. شکل 1 میانگین چهار لایه را به صورت مقایسه ای نشان می دهد. جدول3، آمار توصیفی سؤالات پرسشنامه را نشان می دهد. در این جدول، سؤالات هر لایه به ترتیب میانگین طبقه بندی شده اند. نتیجه گیری رویکرد معماری سازمان، نگرش سیستمی به سازمان است. بنابراین همۀ اجزای سازمان را در تعامل با یکدیگر می داند و بر آثار تغییر در هریک از عناصر سازمانی بر دیگر عناصر تأکید می کند. معماری سازمانی توجه مدیران را بر سه عنصر اصلی در سازمان، یعنی استراتژی، معماری فرایندها و معماری اطلاعات جلب می کند. معماری سازمان راهکاری جامع برای یکپارچگی درونی و درعین حال سازگاری سازمان های جدید با تغییرات محیطی است. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت موجود معماری سازمانی در شرکت ملی نفت ایران انجام شده است. در این پژوهش چهار لایۀ کسب وکار، اطلاعات، برنامه های کاربردی و فنّاوری برای شناخت معماری سازمانی شرکت ملی نفت ایران، بررسی شدند. نتایج آماری این پژوهش نشان داد، از نظر کارشناسان لایۀ فنّاوری یا زیرساخت، در مقایسه با سایر لایه ها وضعیت بهتری دارد. البته هر چهار لایه میانگین بزرگ تر از 3 (متوسط) و همچنین سؤالات زیر بیشترین میانگین را دارند. • لایۀ کسب وکار: انجام فعالیت های اداری و مدیریتی به طورمؤثر با تکیه بر فنّاوری اطلاعات؛ • لایۀ اطلاعات: تولید برون داده های اطلاعاتی به موقع و با صحت و دقت فراوان با کاربرد بهینۀ فنّاوری اطلاعات؛ • برنامه های کاربردی: طراحی مکانیزه سیستم های منابع انسانی با بهره گیری از فنّاوری اطلاعات؛ • لایۀ فنّاوری یا زیرساخت: وضعیت مطلوب شرکت از نظر فنّاوری سخت افزاری. همچنین با توجه به نتایج پژوهش بیشترین آسیب ها در موارد زیر مشاهده می شود. • لایۀ کسب وکار: ساختار سازمانی اثربخش در شرکت؛ • لایۀ اطلاعات: راهبردها و سازوکارهای مرتبط با تولید دانش مبتنی بر اطلاعات؛ • برنامه های کاربردی: سیستم های اطلاعاتی مدیریت بر مبنای فنّاوری اطلاعاتی جدید؛ • لایۀ فنّاوری یا زیرساخت: فنّاوری های اطلاعاتی متناسب با نیاز موجود.
متن کامل [PDF 306 kb]   (1181 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي |
دریافت: ۱۳۹۲/۸/۲۶ | پذیرش: ۱۳۹۲/۹/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۲/۹/۲۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2018 All Rights Reserved | Journal of Exploration & Production Oil & Gas

Designed & Developed by : Yektaweb

تحت نظارت وف ایرانی